Bij docent Jeff van der Linden in de klas schrijven leerlingen met pen en papier. “Het is minder fraai, maar ze zijn weer aan het zweten.”
Tekst Tekst Jeff van der Linden - - 3 Minuten om te lezen
Beeld: Typetank
De afbrokkelende schrijfvaardigheid van scholieren stemt docenten somber. En dus moeten chatbots het steeds vaker ontgelden. Schrijver en hbo-docent Merel Kamp maakt zich er zorgen over, zo blijkt uit een recent opinieartikel (Ik ben een docent in rouw, NRC 28 maart). ‘Schrijven verliest aan betekenis en het onderwijs dreigt een intensief samenwerkingsverband met Sam Altman en consorten te worden’, aldus Kamp. Ze kreeg bijval op LinkedIn en andere kanalen. Toch begint het probleem volgens mij niet bij generatieve AI. Schrijfvaardigheid staat namelijk onder druk door ons eigen handelen, en niet door taalmodellen. Misschien is dat juist een geruststellende gedachte, want wat in het klaslokaal gebeurt, bepalen we zelf.
Schrijfvaardigheid is al jaren een ondergeschoven kindje. Het kost simpelweg te veel tijd en die tijd is schaars in het voortgezet onderwijs: programma's moeten afgewerkt worden. Volgens een adviesrapport van de Nederlandse Taalunie komen er van docenten zelfs signalen dat er te weinig aandacht is voor schrijfonderwijs door de nadruk op leesvaardigheid. Om nog maar eens te benadrukken hoe slecht het daadwerkelijk is gesteld: slechts 17 procent van de tweedeklassers in het voortgezet onderwijs beschikt over het schrijfvaardigheidsniveau van eind basisschool.
Schrijfvaardigheid is al jaren een ondergeschoven kindje
Dat probleem is overigens niet ontstaan met de komst van kunstmatige intelligentie, en valt ook niet enkel toe te wijzen aan het schrijfonderwijs in de brugklas - alsof ze daar het schrijven plots verleren. ‘Waarschijnlijker is dat leerlingen door de intrede van laptops, tablets en Chromebooks de basisschool verlaten met de nodige hiaten. De pen wordt ontegenzeggelijk minder in de hand genomen en juist vaker naar het etui verbannen.’
Toch zullen we ook op de middelbare school in de spiegel moeten kijken en onze didactische keuzes moeten heroverwegen. Schrijfonderwijs moet namelijk fysiek en procesgericht zijn. Probeer daarom recht te doen aan het volledige schrijfproces door leerlingen te laten schrijven in verschillende stappen met voldoende ruimte voor feedback en revisie. Een schoolexamen op één moment is bijvoorbeeld onrealistisch; in de praktijk schrijf je immers ook niet in één keer de perfecte tekst.
Geef je leerlingen daarbij toegang tot ChatGPT? Dan laten ze hun teksten grotendeels genereren zonder zelf te leren hoe ze hun gedachten helder op papier moeten zetten. Zonder eigen denkwerk en zonder worsteling. Kies daarom voor een andere aanpak. Geen laptop of tablet, geen generatieve AI, geen hulp van thuis. Schrijven gebeurt vanaf nu uitsluitend nog in de klas, met pen en papier.
Laat leerlingen weer zweten. Laat ze zoeken naar woorden, zinnen formuleren en weer doorstrepen om vervolgens nieuwe te construeren. Laat ze weer leren om hun eigen gedachten op papier te zetten. Minder gepolijst, soms rommelig en vol fouten, maar nog altijd geslaagder dan de oppervlakkige AI-hoogdravendheid.
Omdat we merkten dat Chat het proces van onze leerlingen vrijwel volledig overnam - met teksten vol containerbegrippen, nietszeggende zinnen en ander AI-gebrabbel tot gevolg - besloten we dit jaar bij ons op school onze aanpak volledig te wijzigen. Leerlingen schrijven met pen en papier, in de klas. Teksten worden aan het einde van de les ingenomen, de volgende les wordt het werk weer uitgedeeld om er verder mee aan de slag te gaan.
Opvallend is de zichtbare verandering in motivatie
Opvallend is de zichtbare verandering in motivatie. Leerlingen steken tijd en moeite in hun schrijfproducten. En doordat ze er tijd en moeite in steken, zijn ze zelfs bereid om er nóg meer tijd en moeite in te steken. Ze willen graag doorwerken tijdens de pauzes en komen terug in tussenuren. Hulp van Chat wordt nota bene geweigerd, omdat ze ‘dat hele ding’ toch al zelf hebben geschreven.
De discussie over AI in het onderwijs is zeker op zijn plaats, maar leidt wat mij betreft de aandacht af van een ogenschijnlijk simpelere oplossing. Wie wil dat scholieren beter leren schrijven, moet ze eerst laten stoppen met typen. Nodig de laptop dus niet meer uit in het klaslokaal, dan blijven Sam Altman en zijn kunstmatige vriendjes ook gewoon thuis.
Jeff van der Linden is docent Nederlandse Taal en Literatuur op het Grotius College in Heerlen
Ben je al lid? Login om verder te lezen.