Ton van Haperen: 'De afrekening met de onderwijsadel is niet gelukt'

Dit is mijn laatste column. Er staat nog een rekening open. Twee ministers, Ronald Plasterk en Dennis Wiersma zien dat het onderwijs zijn problemen zelf niet kan oplossen en steken hun nek uit. Beiden zijn gesaboteerd door de vierde macht, de zelfbenoemde onderwijsadel, het netwerk van ambtenaren en onderwijsbestuurders. 

Ronald Plasterk (PvdA) wil in 2008 de eruditie terugbrengen in het beroep, want slimme leraren, daar leren kinderen veel van. Vandaar de functiemix. Opleidingsniveau kwam weer in de beloningsgrondslag. Kosten: 1 miljard euro. Elk jaar weer. Vakbonden en werkgevers zorgen ervoor dat de functiemix de één loonsverhoging geeft, de ander niet. Meestal op basis van loyaliteit. Het effect op de eruditie? Niks natuurlijk! Functienix.

Verspilling van belastinggeld, slecht bestuur, dalende leerprestaties, het onderwijs draait doooooorrrrrrr

Na Plasterk laten ministers de onderwijsadel met rust. Tot 2022. Dan komt Dennis Wiersma (VVD). Onbestuurbaarheid en dalende leerprestaties, dat wil hij aanpakken. De vierde macht kiest voor ‘ja zeggen, nee doen’. Gevolg? Conflicten. Hoe kan het dat kinderen minder leren op school en slechts 0,5 procent van de scholen zwak is? Zoek ze op. Wijs ze aan. Dat wil Wiersma. De inspecteur-generaal, Alida Oppers, weigert. Adel heeft nu eenmaal niks met democratische sturing. Een aantal belt anoniem naar kwaliteitskranten. Wiersma is druistig. Stemverheffing. Dat werk. Journalisten scoren met hun Matthijs van Nieuwkerk narratief, het hedendaags benchmark grensoverschrijdend gedrag. Na artikelen in NRC en de Volkskrant mag Wiersma van zijn partij blijven, maar nog een keer is exit. 

Die onvermijdelijke laatste keer komt op de dag van het praktijkonderwijs in 2023. Wiersma rijdt er zelf heen, voor een interview op het podium, met Andre Dokman, een bestuurder. De vragen zijn vooraf naar het ministerie gestuurd. Ze hebben Wiersma nooit bereikt. Het interview staat op Youtube. Eerst beleidsvragen. Boring. Na een kwartier krijgt Dokman zweet op de bovenlip, de spanning loopt kennelijk op en kijk, daar is die, de moreel superieure struikelvraag: Hoe kan een minister verwachten dat het praktijkonderwijs fatsoenlijke burgers vormt terwijl hij zichzelf misdraagt? Twee minuten ongemak volgen. Het gesprek stopt. Een dag later belt een praktijkonderwijsbestuurder naar het ministerie. Grensoverschrijdend gedrag. Fysiek en mentaal. Fysiek is een leugen. En ja, wie is niet boos als die voor een volle zaal voor lul wordt gezet. Maar het spel is gespeeld, de carrière van een jonge politicus gesloopt, de adel wint. Verspilling van belastinggeld, slecht bestuur, dalende leerprestaties, het onderwijs draait doooooorrrrrrr.

Laat ze cake eten, zei Marie Antoinette, de vrouw van Lodewijk XVI, toen hongerig volk om brood schreeuwde. De ultieme afrekening volgde. De afrekening met de onderwijsadel, ik heb er alles aan gedaan, het is niet gelukt. Columnisten delen wat ze zien. Anderen doen daar iets mee. Of niet. En zo hoort het ook. Bedankt redactie, bedankt lezers, het was een eer om voor jullie te schrijven.