'Maak van de lerarenopleiding een betaald leer-werktraject'

In de tijd dat ik als natuurkundedocent voor de klas stond heb ik enorm veel namen van leerlingen uit mijn hoofd geleerd. Zo’n tweehonderd per jaar denk ik. Sommige van die namen zijn weer verdwenen, maar andere leerlingen kom ik steeds weer tegen. Eén daarvan - die naam ga ik hier niet noemen natuurlijk - kwam enkele jaren geleden bij me voor een stageplek. We besloten samen onderzoek te doen naar het schaduwonderwijs in Nederland. Schaduwonderwijs is een heel onderzoeksgebied, zo blijkt. En zeker niet alleen in Nederland. Sinds ongeveer vijfendertig jaar heeft schaduwonderwijs in Nederland een enorme vlucht genomen. Op dit moment heeft ongeveer één op de drie leerlingen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs betaalde bijles. Een industrie die ten tijde van het onderzoek, net na corona, zo’n 250 miljoen euro vertegenwoordigde.

De status van het beroep leraar is gezakt van het niveau van een kolonel tot het niveau van een sergeant

In die vijfendertig jaar is er trouwens nog iets anders gebeurd. Na een lange periode van een overvloed ontstond er een steeds groter wordend tekort aan leraren. Leraar worden was blijkbaar steeds minder hip. Zoals een internationaal onderzoek laat zien: de status van het beroep leraar in het voortgezet onderwijs is in die periode gezakt van het niveau van een kolonel tot het niveau van een sergeant. Over de redenen hiervoor is veel geschreven. Ik doe er zelf ook onderzoek naar: het opleidingsniveau van de bevolking als geheel is toegenomen, er is een perceptie van een gebrek aan ontwikkelingsmogelijkheden, een perceptie van een hoge werkdruk en een hardnekkige mythe dat werken in het onderwijs niet goed betaalt. Misschien is het in het kader van dat laatste goed om te weten dat leraren uit het middelbaar onderwijs die in dienst komen van de universiteit meestal teruggaan in salaris.

Leraren doen ertoe

Het lerarentekort heeft me de afgelopen tien jaar enorm beziggehouden. Want hoe verbeter je het imago van een vak? De recente campagne #doeietswatertoedoet (zoek maar even op) is een mooie poging. Want ergens dáár moet het zitten: leraren doen ertoe. Daar kun je het niet mee oneens zijn. 

Bijna de helft van de eerstejaarsstudenten denkt wel eens serieus na over werken in het onderwijs

Campagnes zijn niet genoeg. De instroom in de universitaire en hbo-lerarenopleidingen blijft te laag. Ieder lid van de AOb zal het herkennen: onderwijs raakt je of niet. En je weet niet of het je raakt totdat je het meemaakt. Daarvan kan ik zelf getuigen. Met een student voerde ik onderzoek uit op de bètafaculteit in Utrecht. Daaruit bleek dat bijna de helft van de eerstejaarsstudenten wel eens serieus had nagedacht over werken in het onderwijs. Een dergelijke mate van basisinteresse is ook op andere universiteiten gemeten. Tegelijkertijd gaat maar een paar procent van die studenten uiteindelijk een educatieve minor doen. 

Hoe laat je studenten kennismaken met het onderwijs? Wat mij betreft via een bijbaan als assistent van de leraar. Dat concept noemen we #studentinzetopschool. Het is zelfs in een Kamerbrief terechtgekomen. Studenten worden begeleid vanuit een lerarenopleiding en assisteren een docent in het vo. Ze krijgen daarvoor een salaris van een student-assistent. En dit werkt. Met onder andere senior onderzoeker Marjolein Muskens en projectmanager bij het Iclon, Hanny Gijsman, heb ik meegewerkt aan een groot onderzoek. Wat blijkt? Om te beginnen laat een keiharde effectmeting zien dat de leerresultaten van de klassen met het student-docent duo significant beter zijn. Maar even belangrijk: de studenten leren heel veel van de leerlingen. Ze leren wat het is om in het onderwijs te werken. 

Ik vind dat we studenten een serieus en goed betaald leer-werktraject moeten kunnen bieden

Maar dan. Wanneer er ergens een vonkje is overgesprongen, dan wil je dat studenten ook een lerarenopleiding gaan doen. Op een universiteit betekent dat: een studie na je master waarin je nauwelijks verdient en ook nog eens collegegeld betaalt. Dat steekt karig af bij werken in andere sectoren. Ik vind dat we deze studenten een serieus en goed betaald leer-werktraject moeten kunnen bieden. Een betaalde lerarenopleiding, dus, na je master in één van de tekortvakken.  

Dit concept (Docent in Opleiding) past precies in de bredere plannen die de AOb in het regeerakkoord heeft gekregen over de betaalde zij-instroom. Volgens mij kunnen we hier meters maken. 

Ralph Meulenbroeks is hoogleraar wetenschappelijke geletterdheid aan de Universiteit Utrecht en afdelingsvoorzitter het Freudenthal Instituut