Onderwijssocioloog Iliass el Hadioui pleit voor een cultuur van hoge verwachtingen in zijn eind maart verschenen essay Zwarte zwanen scholen. Dit boek en het daaraan verbonden scholingsprogramma ‘de Transformatieve School’ laten zien dat onderwijsorganisaties zich van binnenuit kunnen verbeteren.
Tekst Ton van Haperen - - 4 Minuten om te lezen
Beeld Nanne Meulendijks
De Michaela Community School in London staat bekend vanwege uitstekend presteren met een moeilijke populatie. Op de school heerst een pedagogisch-didactisch klimaat dat vanuit hoge verwachtingen effectief stuurt op leren. Nederland heeft in Deurne de Alfrink mavo met een gelijksoortige aanpak en resultaat.
Illias el Hadioui noemt dit in ze in het eind maart verschenen essay Zwarte zwanen Scholen. Ik, wij en de cultuur van hoge verwachtingen. Eigenlijk zou het zo moeten zijn, maar de zwarte zwaan is helaas de uitzondering. In de dagelijkse werkelijkheid leren kinderen in Nederland aantoonbaar steeds minder op school, waardoor afkomst steeds vaker het ticket naar maatschappelijk succes levert. Het essay benoemt dit niet alleen, het wijst ook de uitweg.
El Hadioui schrijft erudiet, maakt gebruik van wetenschappelijke bronnen en precies dat maakt zijn verhaal overtuigend. Een mustread voor leraren, schoolleiders, bestuurders en politici.
Zwarte Zwanen is een hoopgevend boek. Het streefpunt is de school waar leraren en leiding doen wat ze horen te doen, en kinderen de kans geven die ze verdienen. Door samenwerken in een professionele schoolcultuur die hoge verwachtingen communiceert, presteren leerlingen steeds meer naar hun kwaliteiten in plaats van hun afkomst.
Klinkt eenvoudig, dat is het niet. Witte middenklasse-scholen, ondergedompeld in buitenlandse reizen en een lamlendige werksfeer, met een havo-slagingspercentage van 60, ze bestaan. Net als zwarte scholen met een dominante straatcultuur die het leren op school ridiculiseert, waarna ambitie degradeert naar de divisie kansloos. Vanaf die constatering volgt de vraag: hoe gaat dat dan, die verbetering?
Niet wat leerlingen meenemen telt, maar wat school brengt
El Hadioui beschrijft eerst de frictie tussen thuis- en schoolcultuur waarbinnen kinderen hun plek moeten vinden. Het is aan de mini-samenleving school om verbinding te organiseren. Niet wat leerlingen meenemen telt, maar wat school brengt. Leraren en schoolleiders zetten hun solistische gedrag aan de kant en gaan samenwerken ten behoeve van het gezamenlijk resultaat: de leerprestaties.
Het grote verbeteringsspel kent drie niveaus: de kleedkamer, de coulissen en het toneel. Als het in de kleedkamer rommelt door roddel en achterklap, komt het professioneel gesprek in de coulissen niet op gang en heerst op het toneel, in de klas, chaos en verschil. Zoals een voetbalelftal een gedreven coach nodig heeft om van het team meer dan de som der delen te maken, zo plant de schoolleiding, samen met voorlopers, pedagogisch-didactisch zaadjes op de verschillende niveaus. Het verzorgde onderwijs bloeit op.
Prijzenswaardig is dat El Hadioui dit niet alleen opschrijft, maar ook doet. Zijn scholingsproject de Transformatieve School werkt dag in, dag uit met leraren en schoolleiders aan concrete handelingen die helpen bij het transformeren van een zelfgenoegzame luie witte zwaan naar een zwarte zwaan.
Boek en project zijn een zoektocht naar het licht aan het einde van de tunnel. El Hadioui beschrijft feilloos hoe een verwaarloosde schoolorganisatie kan transformeren naar het kennisinstituut dat kinderen de kans geeft die ze verdienen. Daarvoor wordt hij terecht door het politiek bestuurlijk complex op het schild gehesen. Maar deze medaille heeft wel een inktzwarte achterkant. Zo beschrijft het boek een aantal herkenbare voorbeelden van bestaande lespraktijken. Het daarin getoonde amateurisme is soms stuitend. Onderwijsbestuurders zijn hier als probleemeigenaar op aanspreekbaar: waarom hebben zij het zover laten komen?
Deze schuld- en boetevraag ontbreekt. Terwijl, het nationale onderpresteren rust op een dominante vrijheid-blijheidopvatting die het stelsel tot in de haarvaten verziekt. Het middenklasse-denken rond eigen verantwoordelijkheid, het trivialiseren van prestaties en het cultiveren van de zesjescultuur, het bestaat inmiddels 50 jaar. Studiehuis, leerpleinen, flexroosters, allemaal romantische onderwijsvernieuwingen rond de eigen verantwoordelijkheid van het autonome kind op zoek naar geluk. Deze pretpedagogiek levert vooral comfort aan de onderwijsgevende. Die blijft bij falen buiten schot. Dit is wat het kind wil. Niks aan te doen. Waarna extern attribueren het karwei afmaakt. De samenleving is complex, kinderen zijn ongemotiveerd, afgeblust met de dooddoener werkdruk.
Middenklasse ouders snappen hoe dit werkt, hun kind vindt zijn weg. Sociaal kwetsbare ouders hebben geen idee.
Daar sta je dan, als trainer, met je transformatieve school, in zo’n giftige context. Op de laatste twee rijen van de aula de brigade van de eigen verantwoordelijkheid die hier al 20 jaar de dienst uitmaakt. Deze groep is wel uit-getransformeerd. En als een schoolleider daar wat van zegt, trekken ze de veiligheidskaart, melden zich ziek en nemen de rest van het lerarencorps mee in destructief wij-zij denken.
Kortom, El Hadioui schrijft een waardevol boek. Over onderpresterende scholen die kinderen beschadigen. Hij levert ook gereedschap waarmee schoolleiders en leraren kunnen sleutelen aan verbetering. Jammer dat hij de sloophamer vergeten is.
Zwarte Zwanen Scholen. Ik, wij en de cultuur van hoge verwachtingen. Paperback, 136 pagina’s. Uitgeverij van Gennep prijs 21,99 euro
Ben je al lid? Login om verder te lezen.