'Op 16-jarige leeftijd maakte ik weinig weloverwogen beslissingen'

Thuis op de bank keek ik een oud concert van Dean Martin. Voor de onzaligen die hem niet kennen: zoek even op Youtube naar een zwart-wit filmpje van hem en geniet van de charmantste jazzzanger van de vorige eeuw. Tijdens het weinig aangrijpende lied Drinkin’ Champagne stak Dean een sigaretje op en moest ik ineens huilen. De aanleiding zat niet in het liedje. Mijn oude vader is erg ziek en betaalt in een Brabants ziekenhuis de pijnlijke prijs voor een levenlang roken. De dag erna stond ik dus niet al te vrolijk voor de klas. Mijn gevoelig afgestelde leerlingen uit het speciale klasje hadden dat natuurlijk meteen in de gaten. Bovendien zijn ze niet geremd door al te veel sociaal wenselijk gedrag. Ze wilden dus meteen het naadje van de kous weten. ‘Wat is er toch, meneer?’ en ‘Wanneer gaat ‘ie dan precies dood?’ vroeg Boris, met de beste bedoelingen. Ik vond het wel fijn om even enkele vragen te krijgen die iedereen in mijn omgevingen wel heeft, maar niet stelt. Vervolgens ontstond er een aardig gesprek over leven en dood en de gevaren van roken en vapen. Enkele leerlingen keken ietwat bedremmeld naar hun tassen, die de (elektronische) rookbenodigdheden bevatten.

De jeugd zou een ideale toestand zijn, indien zij wat later in ons leven kwam

‘De jeugd zou een ideale toestand zijn, indien zij wat later in ons leven kwam’, aldus Herbert Asquith, begin vorige eeuw premier van Groot-Brittannië. Zelden heb ik een citaat gehoord dat zoveel waarheid bevat. In de precaire tienerjaren maak je namelijk een hele reeks aan cruciale beslissingen, waarvan je de gevolgen echter in het geheel niet kunt overzien. Mijn vader begon met roken toen hij dertien was. Hoewel we inmiddels allemaal weten dat het puber- en adolescentenbrein nog helemaal niet in staat is om goed beredeneerde beslissingen te maken, vragen wij leerlingen om rond hun veertiende levensjaar een profielkeuze te maken en - in het geval van (v)mbo’ers - om op zestienjarige leeftijd al een beroepskeuze te maken. Zelf liep ik op die leeftijd weg van huis, op z’n zachtst gezegd ook een weinig weloverwogen beslissing. Onbedoeld zorgde die onbezonnen actie ervoor dat ik mijn beroepskeuze tot ruim na mijn twintigste levensjaar kon uitstellen. Dat scheelde, want in volwassenheid kun je zaken beter overzien. Leraren en onderwijsontwikkelaars zouden als eerste moeten handelen naar een dergelijke verstandig inzicht. Deels doen we dat ook wel, want op ons schoolplein mag je al een poosje helemaal niet meer roken. Onderwijskundig lukt het echter maar matig. In plaats van scholieren te vroeg tot keuzes te dwingen, kunnen we ons onderwijssysteem beter zo inrichten dat bepalende keuzes worden uitgesteld tot een moment waarop leerlingen de consequenties van zijn of haar keuzes ook daadwerkelijk kunnen overzien.