Ultieme eerlijkheid is een illusie, oordeelt docent bedrijfseconomie Frank Hordijk aan de hand van een examenzaak die vorig jaar bij de rechter werd behandeld. Stop de trend alles te willen documenteren uit angst voor een rechtszaak.
Tekst Frank Hordijk is docent bedrijfseconomie - - 4 Minuten om te lezen
Beeld: Typetank
In augustus vorig jaar kreeg Lazar alsnog een vwo-diploma. Hij was gezakt, en zou zijn geslaagd als zijn cijfer voor het centraal examen Nederlands 0,1 hoger was geweest. Lazar spande een kort geding aan, en vond de rechter aan zijn zijde.
Lazars examenwerk wemelde van de fouten, zo bleek uit een eerder uitgevoerd heronderzoek. Een deel van die fouten was bij de reguliere beoordeling van het examenwerk echter niet gedocumenteerd, en die fouten mochten Lazar nu niet alsnog worden aangerekend, aldus de rechter.
Commotie op veel middelbare scholen. ‘Vanaf nu ieder foutje duidelijk aanstrepen! Elke examenkandidaat kan onze school samen met een advocaat binnenstappen om gemaakt werk te willen inzien! Voorkom dat daar ook maar iets in zit dat tot discussie kan leiden!’
De voorzieningenrechter van Lazar dacht een eerlijk oordeel te vellen. Ik zal toelichten waarom dat een vergissing is. Dat doe ik als ervaren vwo-examendocent bedrijfseconomie.
Voor het schoolexamen van bedrijfseconomie moet ook een praktische opdracht worden gemaakt. Volgens het examenreglement moet ik twee punten van het cijfer aftrekken als een leerling te laat is met inleveren. Het uiterste inlevermoment is al tijden bekend: donderdag de zoveelste, 20.59 uur.
Rond 18.00 uur op die dag krijg ik een appje van Mohamed. Geweldige leerling. Paniek, want Mohamed wil zijn uitwerking net afronden, maar moet acuut met een zieke tante naar een huisartsenpost. Vanavond inleveren lukt niet meer, meldt hij. Ik heb drie alternatieven.
Ik kies voor de derde optie. Is dat 'eerlijk'? Nee, want ik wijk willens en wetens af van het reglement. Denk ik passend en verstandig, en dus 'rechtvaardig' te handelen? Ja.
Nu naar Simone. Altijd onderuitgezakt in de klas, vaak zonder boek of rekenmachine. Nul zichtbare interesse. Simone levert haar uitwerking een kwartier te laat in. Ik meld haar dat ik helaas een 3,5 in plaats van een 5,5 heb moeten geven. Regels zijn regels, Simone.
Een paar dagen later schiet Simones moeder mij aan in een winkel. Zij vertelt dat Simone al jaren ernstig wordt gepest, en geregeld periodes van diepe depressie kent. Simone had bij het maken van haar uitwerking voor het eerst wat lol in bedrijfseconomie gehad. ‘Nadat zij haar cijfer had gezien heeft Simone enorm moeten huilen, meneer Hordijk.’ Heb ik rond Simone 'eerlijk' gehandeld? Ja, zou (ook) de rechter zeggen. Maar hoe 'rechtvaardig' vind ik dat handelen nu? Ik voel mij er, juist als professional, vreselijk onder.
Slechts weinig dingen in het leven zijn volledig eerlijk of oneerlijk. Dat geldt geregeld voor een cijfer dat een leerling op een eindlijst krijgt. Het is zoek als scholen, docenten, leerlingen, ouders, advocaten en rechters denken dat ieder professioneel oordeel altijd, onverkort en ook nog eens aantoonbaar 'eerlijk' moet zijn. Doe rijexamen en de examinator ‘voelt dat je nog niet helemaal vertrouwd achter het stuur zit’, waardoor je zakt. Eerlijk? Terwijl je niets fout deed, en het bochtje achteruit zelfs perfect ging. Onderga een mondelinge toets Engels, over drie ‘gelezen’ boeken, en merk dat de docent jou toch een 6 gunt. Eerlijk?
Het einde is zoek als we denken dat ieder professioneel oordeel altijd, onverkort en ook nog eens aantoonbaar eerlijk kan zijn
Beperk de inzet van een rechter bij een examenzaak als een school de wet of een reglement met voeten treedt, lukraak met cijfers strooit, of weigert een examen te laten inzien. Stuit de trend dat scholen hun docenten alle afwegingen laten documenteren die zij maken bij het ontwerpen, beoordelen en evalueren van toetsen en examens. Die docenten hebben het druk genoeg met hun ‘gewone’ werk, waarvan het geven van persoonlijke aandacht aan Mohamed, Simone en al hun andere leerlingen een cruciaal deel vormt.
Leerlingen voelen prima aan dat hun docenten hun best doen om bij het toekennen van punten en cijfers 'rechtvaardig' te handelen. Tegen die achtergrond leren leerlingen ook dat het onmogelijk is om altijd, onverkort en aantoonbaar eerlijk te zijn. Hun ouders zouden dat niet meer hoeven te leren. Diezelfde ouders zouden tien keer moeten nadenken voordat zij een advocaat op de school van hun kind afsturen.
Diezelfde ouders zouden tien keer moeten nadenken voordat zij een advocaat op de school van hun kind afsturen
Ik vrees dat er de komende tijd veel onderwijsgerelateerde procedures bij rechters gaan komen. Hopelijk onderkennen ook die rechters dat het zoeken naar ultieme eerlijkheid het najagen van een illusie is, en lukt het hen om tot besluiten te komen waarin boven alles rechtvaardigheid doorklinkt.
Frank Hordijk is een ervaren vwo-examendocent bedrijfseconomie.
Ben je al lid? Login om verder te lezen.