Goed werkgeverschap kost meer dan geld, schrijven docent Mohammed Bakouri en schooldirecteur Tim Bartlema. Zij pleiten voor investering in de opleiding van leidinggevenden, coaching voor starters en maatwerk voor ervaren krachten.
Tekst Mohammed Bakouri en Tim Bartlema - - 4 Minuten om te lezen
Beeld Typetank
De nieuwe cao’s voor het primair en voortgezet onderwijs brengen een broodnodige loonsverhoging van 5,8 procent, een hogere reiskostenvergoeding en aandacht voor duurzame inzetbaarheid. Goed nieuws, want de financiële waardering van leraren en schoolleiders was lang onder de maat. Maar wie denkt dat we daarmee de echte problemen hebben opgelost, vergist zich. Het lerarentekort, de werkdruk en de uitstroom van startende collega’s vragen om iets fundamentelers dan geld. Ze vragen om goed werkgeverschap - niet als papieren afspraak, maar als dagelijkse praktijk.
Wij zien in het onderwijs elke dag dat salaris belangrijk is, maar zelden de reden is waarom mensen blijven. Leraren vertrekken niet omdat ze te weinig verdienen, maar omdat ze zich te weinig gezien voelen. Omdat begeleiding ontbreekt, omdat de werkdruk niet eerlijk wordt verdeeld, of omdat er weinig ruimte is om te leren en te groeien. De nieuwe cao-afspraken zijn dus een stap vooruit, maar ze lossen het kernprobleem niet op. Zonder een professionele cultuur van vertrouwen, aandacht en coaching, blijft het dweilen met de kraan open. Goed werkgeverschap vraagt om meer dan loonruimte, het vraagt om menselijkheid, keuzes en leiderschap.
Wij zien drie groepen die extra aandacht verdienen. De startende leraren, vaak vol energie en idealen, maar ook vol onzekerheid. Ze willen goed doen, maar raken al snel overbelast door hoge verwachtingen en gebrek aan begeleiding. De afgesproken startersreductie helpt alleen als die tijd echt wordt gebruikt om te leren, te observeren en te reflecteren, niet om taken te schuiven.
Dan de ervaren collega’s, vaak 55-plussers. Zij dragen de cultuur en kwaliteit van de school, maar hun inzetbaarheid vraagt maatwerk. Te vaak verdwijnt hun expertise te vroeg door rigide functiedenken. Met meer flexibiliteit, aangepaste taken of kennisrollen kunnen deze vakmensen nog jaren van betekenis zijn. Dat vraagt om schoolleiders die durven denken in mogelijkheden, niet in functies.
De overstap van leraar naar leidinggevende is een grote
En de derde groep: de schoolleiders zelf. De overstap van leraar naar leidinggevende is een grote. Van uitvoerder naar verantwoordelijke. Van lesgeven naar het leiden van professionals. Toch zien we dat beginnende schoolleiders zelden een serieuze opleiding of begeleiding krijgen. Ze ‘moeten het maar uitzoeken’. Terwijl onderzoek van Linda Hill, waar Ben Tiggelaar vaak over schrijft in NRC, laat zien dat juist intensieve coaching en feedback het verschil maken tussen overleven en groeien.
Wij vinden dat goed werkgeverschap in het onderwijs vaak onnodig ingewikkeld is gemaakt. Taakbeleid, werkverdelingsplannen en gesprekscycli zijn bedoeld om eerlijkheid te brengen, maar creëren soms juist extra druk en wantrouwen. Het mag allemaal eenvoudiger. Goed werkgeverschap betekent niet dat alles vastligt, maar dat de basis helder is: eerlijk verdelen, zichtbaar maken wat we doen, en inschatten wat haalbaar is.
De beste scholen die wij kennen, houden het klein. Ze bouwen aan vertrouwen in plaats van controle. Ze kiezen voor minder vergaderingen en meer voorbereidingstijd. Ze investeren in mensen in plaats van structuren. Dat is volwassen werkgeverschap.
Vanuit onze ervaring met langdurig zieken en re-integratie zien wij hoe vaak uitval te maken heeft met het verlies van menselijke maat. Mensen vallen niet uit door één zware week, maar door maanden waarin ze niet gehoord of geholpen worden. Een goed gesprek, op tijd gevoerd, voorkomt verzuim. En elk voorkomen ziekteverlof betaalt de investering in tijd en aandacht dubbel terug.
Wij merken dat waar vertrouwen heerst, de werkdruk daalt. Teams die zelf eigenaarschap voelen, die weten waar ze aan toe zijn, werken met meer rust en plezier. Goed werkgeverschap is geen kostenpost, maar een vorm van kwaliteitszorg.
De cao’s zijn een belangrijke stap richting waardering van het vak. Maar wie het echt goed wil doen, moet verder durven kijken dan loonstroken. Investeer in de opleiding van leidinggevenden, in coaching voor starters, en in maatwerk voor ervaren krachten. Maak van goed werkgeverschap geen bijlage bij de cao, maar het hart van personeelsbeleid.
Wij denken dat de toekomst van het onderwijs niet alleen afhangt van wat we leerlingen leren, maar van hoe we met elkaar omgaan in de teams die dat onderwijs mogelijk maken. Goed werkgeverschap is niet soft, het is strategisch. Want uiteindelijk geldt: geld houdt mensen binnen, maar vertrouwen laat ze blijven.
Tim Bartlema is interim-directeur bij de Stichting PCOU Willibrord, een bestuur voor 44 scholen, waarvan 26 in het basisonderwijs. Hij is oud-voorzitter van de Groene Golf en vertegenwoordigt startende leraren namens de AOb.
Mohammed Bakouri is docent in het voortgezet onderwijs, vakbondsconsulent, WIA-coördinator bij de AOb en voormalig sector- en medezeggenschapsconsulent vo.
Ben je al lid? Login om verder te lezen.