Het plan van de nieuwe uitgeverij Neon om de markt voor schoolboeken open te breken is enthousiast ontvangen, met name door schoolbesturen. Docent Marion van Brederode vraagt zich af of de belofte van betere en goedkopere schoolboeken zal worden waargemaakt.
Tekst Marion van Brederode - onderwijsonderzoeker - - 4 Minuten om te lezen
Beeld: Typetank
In 2024 publiceerden vakbonden, de PO-, VO- en andere sectorraden en partners een manifest waarin ze pleitten voor meer publieke regie, een eerlijkere leermiddelenmarkt én het wegnemen van zorgen rondom stijgende kosten. Marten Blankesteijn, die eerder de digitale krantenkiosk Blendle en Universiteit van Nederland heeft opgericht inspireerde een aantal onderwijsbestuurders om samen beter en goedkoper zelf schoolboeken uit te gaan geven. Zo werd november vorig jaar voor de media de nieuwe coöperatieve uitgever Neon bekend gemaakt. Neon is een samenwerking tussen schoolbesturen en het nieuwe bedrijf van Marten Blankesteijn: Open Education Applications.
Voor Neon om succesvol te kunnen zijn, moeten zo veel mogelijk schoolbesturen meedoen
Veel schoolbesturen hebben al interesse getoond. Annet Kil, onderwijsbestuurder van de Gooise scholenfederatie, liep hierbij voorop. Voor Neon om succesvol te kunnen zijn, moeten zo veel mogelijk schoolbesturen meedoen. Daarom krijgt een schoolbestuur dat dit jaar al meedoet 20 procent korting op de contributie voor de komende tien jaar.
Op de site van Neon vind je verder voorbeelddocumenten waarmee het gesprek aangegaan kan worden met de medezeggenschapsraad en Raad van Toezicht. Mocht dit allemaal onvoldoende overtuigen, dan meldt Neon schoolbesturen dat je ook ‘zonder hun toestemming’ kunt aansluiten, als ‘je het meer ziet als een experiment dan als een strategische samenwerking’. Zo kon Neon in no-time zich presenteren als een nieuwe grote speler die binnenkort al een half miljoen leerlingen vertegenwoordigt. Dat zou dan om 20 procent van het totaal aantal leerlingen gaan. Als al deze leerlingen straks allemaal uit de boeken van Neon gaan leren, dan hebben we het wel dus wel over een aanmerkelijke verandering. We hebben nu nog geen idee hoe dit zich gaat ontwikkelen. Op dit moment is alleen de software gereed.
Neon verwijst vaak naar een artikel in de Groene Amsterdammer van december 2023 met de titel ‘De onderwijsmarkt gijzelt ons leesonderwijs’. Dit artikel bespreekt problemen met de machtspositie van schoolboekendistributeurs en hun invloed op de kosten, de concurrentiepositie van kleine uitgevers, schoolboekenadvisering die geprivatiseerd is en de communicatie van ongefundeerde wetenschappelijke claims.
Met de komst van Neon worden deze problemen niet direct aangepakt. Met leermiddelenkwaliteit waren de PO- en VO-raad wel al druk bezig. Zij wilden scholen en docenten ondersteunen om leermiddelen bewuster te kiezen en zich niet van alles te laten aanpraten. Het leermiddelenadviescentrum CLU was hiervoor de uitvoerende partner. Uit hun onderzoek kwam overigens naar voren dat bij de deelnemende scholen voorafgaand aan de interventie slechts 1,1 procent van de docenten ontevreden, en 16,5 procent enigszins tevreden was, met de leermiddelen. De overige 82,4 procent was tevreden of zeer tevreden. Bewuster kiezen en van methode veranderen had wel positieve effecten. Neon is nu ook een samenwerking met CLU aangegaan.
Evalueren is echter heel iets heel anders dan produceren
Neon claimt dat zij evidence informed lesmethoden leveren. Evalueren is echter heel iets heel anders dan produceren. Als je een auteur laat schrijven aan de hand van een evaluatie-instrument en kerndoelen kan dat nog steeds een vreselijk lesboek opleveren waar leerlingen niks mee hebben
Misschien wordt niet alles beter, maar wordt het dan goedkoper? Neon zal de scholen uiteindelijk ongeveer 10 miljoen per jaar gaan kosten. Hoe meer scholen meedoen, hoe goedkoper het wordt. Met een half miljoen leerlingen hoeft een Neon lidmaatschap slechts 20 euro per leerling per jaar te zijn. Op schoolniveau komen hier wel nog de kosten voor het afdrukken van de boeken bovenop. Net zoals de gehele logistiek van uitdelen, opslaan, innemen en administreren om de lesarrangementen meerdere jaren duurzaam te kunnen gebruiken. Als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het meestal ook niet waar, zou hier wel eens op kunnen gaan.
Neon benadrukt geen commerciële partij te zijn. Dit sluit echter niet uit dat er binnen Neon goed verdiend mag worden. In de statuten is een begrenzing op de wnt-norm opgenomen, maar die is dus bijna 2,5 ton per jaar. De inkomsten worden stabiel omdat deelnemende schoolbesturen automatisch licenties afnemen voor iedere leerling. De eerste twee jaar hoeven ze voor het softwaredeel van het Neon-lidmaatschap nog niet te betalen, want de ontwikkelkosten van de software van de Open Education Application zijn gedekt vanuit sponsoring die binnenkwam bij de stichting van Blankesteijn, Open Education Foundation. Zo lijken de risico’s voor Blankesteijns Open Education Appliction wel goed afgedekt.
De schoolbesturen dragen verantwoordelijkheid mocht er iets misgaan met de aanlevering door de auteurs
De auteurs komen in dienst bij Neon met de arbeidsvoorwaarden van docenten. De schoolbesturen dragen dus ook verantwoordelijkheid mocht er iets misgaan met de aanlevering door de auteurs of de afname van de leermiddelen op scholen. Scholen zullen ervaren dat kostenreductie alleen plaatsvindt als bestaande lesmethoden niet ook worden aangeschaft. Hierdoor zullen docenten vaker niet zelf kunnen beslissen welke leerboeken ze willen inzetten.
Deze trein dendert inmiddels voort. De toekomst mag uitwijzen of dit een succesformule is en een kwaliteitsimpuls geeft, of meer een wassen neus waarbij gedurende de invoering energie, diversiteit, tevredenheid en wel bestaande kwaliteit en betrouwbaarheid verloren is gegaan.
Marion van Brederode is onderwijsonderzoeker en scheikundedocent
Ben je al lid? Login om verder te lezen.