Verjaardagsmuts vergt vakmanschap
Jarig ben je maar eens in het jaar en in de kleuterklas krijg je dan vaak een verjaardagmuts. Het Onderwijsblad sprak leerlingen die de muts jarenlang bewaarden en de makers, die er liefde, plezier en vakmanschap in legden.
Tekst Karen Hagen - Redactie Onderwijsblad - - 9 Minuten om te lezen
Docent Linda Baan-Rutjens samen met leerling Livia die haar regenboog-verjaardagsmuts al een tijdlang bewaard. Beeld: Fred van Diem
Ze vond het altijd al leuk, mutsen maken, zegt kleuterjuf Esther de Koning (39) die werkt op de Nieuwe Park Rozenburgschool in Rotterdam. Een huisbezoek veranderde haar blik en liet zien hoe belangrijk een muts is voor leerlingen. “Bij een leerling uit de klas zag ik dat haar oudere broer mijn muts nog altijd had bewaard en later bij andere bezoeken zagen we vaker bewaarde mutsen staan. Sindsdien nam ik mij voor om extra mijn best te doen. Leerlingen kijken met de muts weer even terug naar het moment dat ze aan het shinen waren in de klas. Het geluk en die trots in hun ogen. Dat maakt mij ontzettend blij.”
Het maken van een verjaardagsmuts zit in het takenpakket als je lesgeeft aan kleuters. Meerdere juffen lieten het Onderwijsblad weten dat hun leerlingen zelf een thema mogen kiezen en dat ze allemaal merken dat leerlingen mutsen bewaren. “Elsa, het personage uit Frozen, blijft wel een favoriet”, zegt De Koning. “Net als de eenhoorn. Soms zit er een onderwerp tussen dat ik nog niet goed ken, zoals K-pop.” (Tekst loopt door onder kader)
'Het is mijn cadeautje aan hen'
Kleuterleerkracht Jacomine Wasser (56) werkt op Daltonschool Confetti in Arnhem. Shae Pelgrom (12) zit in groep 8.
Beeld: Fred van Diem
Andere favorieten zijn Pikachu, Paw Patrol, Spiderman, flamingo’s en regenbogen. Kleuterjuf Dorine van der Graaff liet ons per mail het meest bijzondere verzoek weten: een naakte molrat-hoed. “Dit verzoek had ik nog nooit gehad.”
Van der Graaff vindt het maken van de mutsen ontzettend belangrijk. “De gezichten, het geven van een mening over de hoed, het maken van een keus door de kinderen zelf. Het is heel waardevol.” Vooral in de kleuterklassen krijgen leerlingen een muts, zo laten verschillende leerkrachten weten. De werkwijze is vergelijkbaar, leerlingen kiezen een tijdje voor hun verjaardag een onderwerp en de leerkrachten gaan aan de slag nadat ze het hoofd hebben opgemeten van de leerlingen met een papierstrook. De Koning tipt: “De nietjes dan wel altijd naar buiten erin zetten, zodat het geen pijn doet aan hun hoofd.”
Maken van muts geeft ontspanning
Veel leerkrachten hebben een eigen stijl waarmee ze zich onderscheiden. Zo heeft leerkracht Jeltje Bakker (45) van de Kustschool in Cadzand een hele bak met attributen als pailletten, veertjes en gouden lintjes die ze soms krijgt van ouders. Ze laat een lang bewaarde flamingo-hoed van leerling Jessy uit groep 5 zien. “Dan ben ik bezig en zie ik veertjes in die bak liggen. Daar versier ik de muts dan nog extra mee, naast de gekleurde stroken en slierten. Ik heb wel eens lego-blokjes gebruikt of een spinnenweb gemaakt van chenilledraad. Mijn duo-collega zegt vaak: Maak jij de kroon maar, anders is het een teleurstelling voor het kind.”
Mijn duo-collega zegt vaak: Maak jij de kroon maar, anders is het een teleurstelling voor het kind
Veel kronen die Bakker maakt, staan jaren later nog thuis bij de leerlingen. Jule Gunnewijk (8 jaar uit groep 5) heeft beide kronen nog. Voor haar eenhoorn-kroon gebruikte Bakker tule, kleine vlindertjes en maakte ze van vloeipapier veel bloemen. “Ik kijk er elke dag naar”, zegt Jule. “Niet veel mensen kunnen zoiets maken met zulke details.”
Bakker: “Mijn eigen kleuterjuf maakte vroeger al veel werk van de muts en bij mijn lio-stage heb ik gezien hoe je die bloemetjes maakt waar ik dan wel weer mijn eigen draai aan geef.” Het maken van een muts biedt daarnaast ontspanning. “Ik word er echt rustig van, zeker als ik daarvoor bijvoorbeeld anderhalf uur een kijkregistratie heb gedaan is het zo lekker om een muts te maken.”
Zelf een muts maken
Op basisschool de Schaapskooi in Nijverdal gaat het net even anders wanneer een leerling jarig is. Daar maken en ontwerpen de leerlingen een eigen verjaardagsmuts. Leerkracht Naomi Klein Ovink (25) geeft les aan ‘unit 1’ waar leerlingen zitten tussen de 4 en 7 jaar (groep 1/2/3) en begeleidt dit proces. De school werkt met elementen uit het montessori- en het jenaplanonderwijs. “Binnen deze onderwijsvisie staan zelfsturing, autonomie en zelfredzaamheid centraal. Het sluit goed aan bij onze visie dat leerlingen hun eigen muts maken. Ze kunnen de muts precies vormgeven zoals bij hen past.” (Tekst loop door onder kader)
'Weggooien mag niet'
Demi Kieft (29) werkt in groep 1/2 op een basisschool in Noord-Holland. Noud Stam (7) zit nu in groep 3.
Beeld: Fred van Diem
“Ik ben dol op juf Demi en geef haar elke dag als ik uit ben nog een knuffel”, zegt Noud. “De muts, maar ook andere dingen bewaar ik van haar. Deze Mario-muts staat in mijn eigen kamer op een klein kastje. Weggooien mag niet, omdat ik de muts zo mooi vind. Ik weet nog dat ik de muts de hele dag op had, alleen in de bouwhoek en met gym zette ik ‘m even af, want ik was bang dat de muts anders kapot ging.” Kieft: “Ik maak nu meer dan twee jaar deze meer creatieve kronen in plaats van een standaard model in steeds verschillende kleuren. Kronen maken vond ik lastig, totdat ik dacht: ik ga mezelf uitdagen en maak voor elk kind een unieke kroon. Zij bepalen het thema. Regenbogen, eenhoorns en Pokémon komen vaak voorbij. Bij deze muts van Noud waren de meerdere stroken lastig omdat ze middenin ‘zweven’. Ik ben ongeveer een kwartier bezig met een muts en maak ze al ruim van tevoren. En ja: het is tijdrovend, maar ik kies dan voor het geluk van de kinderen boven mijn eigen werkdruk.”
In het atelier maken de leerlingen de muts. Hier liggen alle knutselspullen, zoals lintjes, vliegerpapier, stroken en glitters. “De leerkrachten helpen de leerlingen herinneren wanneer ze aan hun muts moeten beginnen. Sommige leerlingen starten er maanden van tevoren al mee.”
Een muts die viraal ging
Criteria bij de mutsen van basisschool de Schaapskooi zijn dat de leeftijd en naam van de leerling erop moeten staan. “Daarnaast vragen we de leerlingen om de muts te versieren met een symbool dat past bij de leeftijd die de leerling bereikt. Naast dat leerlingen een muts maken die bij hen past, stimuleren we hun eigen creativiteit. Ook ontstaat er vanzelf diversiteit tussen de mutsen: geen enkele muts is hetzelfde. In tegenstelling tot wanneer alle mutsen door de leerkracht worden gemaakt.”
Het praktische werk doen de leerlingen zoveel mogelijk zelf. “Ze meten hun eigen hoofd op en nieten de muts in elkaar”, zegt Klein Ovink. “Als iets niet lukt, vragen ze eerst drie andere leerlingen om hulp, daarna kunnen ze een leerkracht inschakelen.” (Tekst loopt door onder kader)
'Nu zou ik geen K3 meer kiezen'
Linda Baan-Rutjens (45) werkt op de Montessorischool in Oegstgeest. Livia (9) zit nu in de middenbouw.
Beeld: Fred van Diem
Livia: “Toen ik zeven werd, probeerde ik zelf een jungle-muts te maken, maar die werd niet zo mooi als deze van juf Linda. De juf maakte de mutsen in de klas en dan zag ik haar met een schaar krullen of bloemen van papier maken.” Baan: “Dat doe ik meestal, een muts maken in de klas -vaak als de kinderen een hapje eten. Soms gebruik ik ook een potlood voor mooie krullen en slierten, dat zien de kinderen dan ook. Ze zien echt iets ontstaan en vaak is het dan: ‘Oo, dat wil ik ook.’ Mijn mutsen zijn vooral groot en breed en ik sta bekend om de ‘regenboogmuren’ aan de zijkanten. Bovenop doe ik altijd de leeftijd van de leerling, dat maak ik van dik karton en dan vouw ik het met een soort origami-techniek. Het maken van verjaardagsmutsen zou ik missen als ik in de middenbouw zou lesgeven.” Livia: “Nu zou ik geen K3 meer kiezen zoals op deze muts, maar rock en dus een drumstel. Of atletiek. Deze muts is altijd bewaard, wel was het mijn moeder die de kroon weer tevoorschijn heeft gehaald.”
Soms roept het zelf maken van de mutsen vragen bij ouders op. “Het leidt vooral tot een gesprek over de visie van de school. We leggen uit dat het gaat om creativiteit en eigenaarschap van het kind. Het is de muts van de leerling. Leerlingen dragen hun zelfgemaakte muts met zichtbare trots.”
De leerling, dat is waar de leerkrachten het voor doen. Leerkracht Demi Kieft (29, zie portret) maakte een reel voor Instagram waarin ze liet zien hoe ze een muts maakte. Ze ging prompt viraal met dat filmpje. “Inmiddels is het al meer dan 250 duizend keer bekeken. Dat is leuk, maar mijn werk met de kinderen is het allerbelangrijkste. Kleuters zijn zo onbevangen, enthousiast en fantasierijk.”