Dag taak, dag schaal, hallo plezier

Oei, merkte Monique Tonino in gesprekken met andere sectievoorzitters op het Johan de Witt gymnasium in Dordrecht, ik vertel steeds vaker anekdotes over het verleden. Wat nu actueel is, was dertig jaar geleden ook al besproken. Ze kwam niets nieuws meer tegen, tijd om dit soort taken aan jongere docenten over te laten.

Een opvolger stond niet meteen klaar, totdat de 65-jarige docent zelf naar de rector stapte met een bijzonder aanbod: bij het neerleggen van haar coördinerende taken zou ze ook salaris inleveren. Concreet: van LD terug naar LC. Haar idee: zo kan een jongere docent makkelijker promotie maken naar LD. Zelf zou ze met liefde terugkeren naar de kern van het vak: lesgeven. Daar wil ze graag over vertellen, omdat ze vermoedt dat collega’s niet vanzelf denken aan deze optie.

Netto verschil in haar geval: 300 euro per maand. “Nee, ik heb niemand advies gevraagd, ook niet aan mijn man. Wij hebben onze huishouding financieel gescheiden gehouden en hij heeft een prima pensioen.” Ze kan het zich veroorloven. “Als 60-plusser heb je het meestal best voor elkaar met een huis en zelfstandige kinderen, als je die hebt. Ik ben nu wat minder vrijgevig en op het pensioen scheelt het maar een paar tientjes.”

De wiskundedocent verdient nu netto 300 euro minder per maand, maar in pensioen scheelt het bijna niets

En die opvolger? “Een jonge collega en een ervaren tweedegraads docent doen het sectievoorzitterschap nu samen. Soms ondersteun ik op de achtergrond als er bijvoorbeeld vragen zijn hoe ik iets aanpakte, maar tegen mijn vroegere taken kan ik makkelijker nee zeggen in mijn LC-functie.”

Duurzaam inzetbaar

Zorgeloos loon inleveren en voluit doorwerken zoals Monique Tonino, dat lukt niet iedereen. Er kan nog een hypotheek op het huis rusten, een alimentatieplicht spelen, studerende kinderen die ondersteuning nodig hebben. De adviseurs van de juridische dienst van de AOb hebben de keuze van Tonino nog nooit onder ogen gehad. Wel krijgen ze geregeld vragen over minder werken via de regelingen voor duurzame inzetbaarheid. Dat kan vaak zonder een enorme hap uit het maandbudget te nemen en met behoud van pensioenaanspraken (zie kader). Minder verantwoordelijkheid dragen en genieten van extra vrije tijd, zijn veel voorkomende motieven.

Doel van de inzetbaarheidsregelingen is medewerkers gezond te laten doorwerken tot de pensioendatum. Zonder aanvullende afspraken is het risico te groot dat ondersteunend en onderwijzend personeel te vroeg afbrandt, omdat werkdruk gemiddeld zwaarder wordt ervaren naarmate de 67-jarige leeftijd nadert. De cao voortgezet onderwijs kent daarom het keuzebudget, onder andere in te zetten voor extra verlof of een vermindering van de lestaak. Bij de wens van Monique Tonino paste dit niet: “Ik vind lesgeven veel te leuk, het ging mij om minder verantwoordelijkheden.” 

Binnen hetzelfde aantal uren van haar aanstelling heeft ze er een klas bij. Met aanstekelijk enthousiasme vertelt ze over wiskundeonderwijs en haar tweede vak, klassieke talen. In de onderbouw lezen haar leerlingen niet alleen teksten, maar wordt ook levend Grieks en Latijn in de lessen verweven.

(artikel loopt door onder foto)

Docent wiskunde en klassieke talen Monique Tonino: “Ik kan niet zeggen dat ik het minder druk heb gekregen, maar ik vind het wel leuker.” Beeld: Dolph Cantrijn

Altruïstische gedachte

Voor rector Marco Oehlenschläger van het Dordtse gymnasium kwam het plan van Monique Tonino als een bijzondere verrassing: “Zo’n mooie en altruïstische gedachte ben ik nooit eerder tegengekomen in mijn tijd als schoolleider. Ze kon de gevolgen goed relativeren, ze had als docent wiskunde precies uitgerekend dat het bijna niets scheelde in haar pensioen. Het is heel bijzonder als een collega op deze manier nadenkt over de school als geheel, keuzes voor haar rekening neemt en anderen wat gunt.”

Het is niet goed als een jonge collega mij zou gaan bedanken

Bij haar laatste vergadering als sectievoorzitter overhandigde hij Monique een bos bloemen met een compliment, maar de stap van LD naar LC werd niet het gesprek van de dag. Tonino: “Ik heb er vooral over gesproken met de veertigers, de groep die nog carrière maakt. Daar hoor je vaker de kritiek dat de oude garde de LD-schalen te lang bezet houdt.”

Weerbarstige werkelijkheid

Als het in een willekeurige lerarenkamer over de functiemix gaat, draait het gesprek meestal om de uitblijvende stap van de LB naar LC, of van LC naar LD. Menigeen vindt het te lang duren voor taken en beloning op gelijkwaardig niveau zijn. Op papier kan een wachtkamer voor LD niet bestaan, net zomin als voor LC. De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van een docent bepalen de inschaling. De werkelijkheid is weerbarstiger, blijkt uit grootschalig onderzoek dat het Onderwijsblad in 2023 publiceerde over carrièreperspectief. De stem van de praktijk was in het oktobernummer ook te horen bij monde van docent Duits Daan den Iseger, die een pleidooi hield voor terugschuiven in de schaal als een leraar langdurig minder doet dan de functietaak omschrijft. Dat kan met zachte of harde dwang, maar is vrijwel altijd een lastige zaak voor de betrokkenen.

Vrijwillige individuele keuzes kunnen het systeem niet veranderen, maar bieden op schoolniveau wel ruimte. Monique Tonino: “Ik weet niet wat ermee gebeurt en dat is maar goed ook. Het is niet goed als een jonge collega mij zou gaan bedanken. We krijgen een LD-functie wanneer we de taken vervullen en als we er klaar voor zijn. En als de school er ruimte voor heeft.”

Niemand komt om de vrijgekomen schaal

Rector Oehlenschläger heeft nog geen andere leraren gesproken die dezelfde stap overwegen. “En ook niemand die om de vrijgekomen LD kwam vragen.” Op zijn school kan een bewezen goede senior-docent na vijf jaar de stap naar LC maken. Zicht op LD is er voor wie extra verantwoordelijkheden draagt zoals de examencommissie of sectievoorzitter, en dat langer blijft doen: “We moeten ons promotiebeleid serieus blijven nemen. Natuurlijk geeft de beslissing van Monique ruimte voor de komende jaren. Je gunt iedereen LD maar dat kan niet met de schrale basisbekostiging als categorale school. Het blijft altijd verdeling van schaarste.”

Gaat de 58-jarige schoolleider Tonino’s voorbeeld volgen als hij zelf de pensioendatum nadert? Die vraag komt duidelijk te vroeg: “We zien wel.” Monique heeft alle plezier van haar keuze. Ondanks haar extra klas is het werk rustiger, met meer voorbereidingstijd in de tussenuren. “Gisteravond vroeg iemand of ik het nu minder druk heb. Nee, dat kan ik niet zeggen, maar ik vind het wel leuker.”