Adhd? Doe er je voordeel mee

Als Nick Brusket na de zomervakantie zijn nieuwe klas voor het eerst ontmoet, doet hij altijd hetzelfde. Hij vraagt of er kinderen met adhd zijn en steekt meteen zelf zijn vingers het hoogste op. “Dan vertel ik ze dat ik soms heel snel praat en totaal op kan gaan in verhalen.”

We vinden herkenning bij elkaar

Op het Odyzee College, een school voor speciaal onderwijs in het Zeeuwse Kloetinge, ontstaat dan als vanzelf een gesprek. Veel van zijn leerlingen komen van het regulier onderwijs af, waar ze niet werden begrepen vanwege adhd, autisme of een ander etiket. “We vinden herkenning bij elkaar”, zegt Brusket, die gelooft dat zijn baan in het speciaal onderwijs perfect past bij zijn neurodivergente brein. “De kinderen in mijn klas gaan bijvoorbeeld lekker op structuur en dat is voor mezelf ook heel goed.”

Rotventje

Zijn eigen schooltijd vond hij verre van fijn. “Mijn broer had autisme, mijn zus was de voorbeeldige leerling en daarna kwam ik: de storm. Ik zat vaak te klieren en andere dingen te doen, waardoor leraren me weleens een ‘rotventje’ noemden.” De basisschool ging nog wel, maar op de middelbare school ging het mis. Brusket begon op het tweetalig vwo, maar ging uiteindelijk naar de havo. “Niemand had een grotere hekel aan school dan ik.” (Artikel loopt door onder foto.)

Nick Brusket werkt in het speciaal onderwijs. Veel van zijn leerlingen komen uit het regulier onderwijs, waar ze niet werden begrepen vanwege adhd, autisme of een ander etiket. Beeld: Marcelle Davidse

Dat hij toch leraar werd, heeft alles te maken met zijn oudere broer die op de basisschool de diagnose autisme kreeg. Op zijn eerste school voor voortgezet speciaal onderwijs liep het niet lekker en dus maakte Bruskets broer de overstap naar Odyzee. “Daar was wel expertise op het gebied van autisme, werd hij gezien en probeerden leraren hem te begrijpen. Zo kon hij uiteindelijk positief zijn vmbo afmaken.” De school was een verademing voor zijn broer én voor zijn ouders. Dat maakte zoveel indruk op Brusket dat hij na de havo besloot leraar te worden, op precies die school. “Omdat het zo belangrijk is dat je als kind wordt gezien.”

Lang begreep ik niet wat er met me aan de hand was

Maike Douglas - bekend van haar website jufmaike.nl - herkent dat gevoel van lang niet begrepen worden maar al te goed. Bij haar duurde het jaren voordat de diagnose kwam. “Veel mensen denken bij adhd nog steeds aan dat hele drukke jongetje dat zich niet kan concentreren, maar bij meisjes en vrouwen werkt het net anders. Lang begreep ik niet wat er met me aan de hand was.” 
Douglas is druk in haar hoofd, heeft veel gedachten tegelijk, zit vol ideeën en begint steeds nieuwe hobby’s, om er na een tijdje mee te stoppen. Behalve als iets haar echt boeit, dan kan ze zich juist uitstekend concentreren. “Door de diagnose snapte ik mezelf opeens veel beter.” 

Snelheid geeft ook weleens wrijving

Als invaller op verschillende basisscholen merkt ze dagelijks hoe haar snelwerkende brein helpt. “Als je tegen mij zegt dat we bij spelling gaan hakken en plakken, heb ik daar in 10 seconden een les bij bedacht. En als ik merk dat kinderen beginnen te schuiven, ook weer binnen 10 seconden een variant op die les.” Al erkent Douglas dat die snelheid ook weleens wrijving geeft. “Ik beweeg vaak zo snel richting oplossingen, dat ik niet altijd de woorden kan vinden om mijn collega’s mee te nemen in een plan.”

Je hebt de intelligentie wel, maar het komt er nooit helemaal uit

Lotte Prakken weet net als Douglas wat het is om dat gevoel van anders-zijn jarenlang niet te kunnen benoemen. “Op de middelbare school zeiden leerkrachten tegen me: Je hebt de intelligentie wel, maar het komt er nooit helemaal uit.” Prakken begon op het vwo, stapte over naar de havo en bleef zwoegen. Het lukte haar nooit om zich echt te concentreren. Pas toen ze depressief werd en rond haar achttiende in therapie ging, begon een psycholoog over adhd. “Vanaf dat moment kon ik mezelf accepteren en aan de slag met bijvoorbeeld hulpmiddelen.”

Fysieke onrust

Zo heeft ze weinig gevoel voor tijd en om die reden ontzettend veel wekkers ingesteld, zodat ze precies weet wat ze wanneer moet doen. Wanneer ze werkt als docent kunst op een middelbare school in Overijssel, merkt ze dat haar brein juist een troef is. “Problemen oplossen vind ik heerlijk. Er zijn altijd leerlingen die mijn vak stom vinden en stellen dat ze het niet kunnen. Omdat ik snel denk, lukt het me vaak om ze toch enthousiast te krijgen. Door bijvoorbeeld te zoeken naar hun eigen interesses en hoe ze die kunnen verwerken in de opdracht.” Nick Brusket merkt diezelfde snelheid en gelooft dat hij zijn leerlingen door zijn adhd beter snapt. “Ik weet hoe die fysieke onrust voelt en probeer daar ruimte aan te geven. Door extra naar buiten te gaan of in de klas even te bewegen.”

Voor een adhd’er is het makkelijk om alles wat er in een klas gebeurt in de gaten te houden

Het zijn geen uitzonderingen: leerkrachten met adhd die uitstekend functioneren voor de klas. Toch worden ze in het onderwijs lang niet altijd als een aanwinst gezien, soms eerder als iemand die extra aandacht vraagt, te druk is tijdens vergaderingen of de administratie niet goed bijhoudt. Maar hun snelle schakelen, het aanvoelen van een groep en out of the box-denken, brengt het onderwijs vaak veel, weet Frank van Strijen. Hij werkt in de jeugdzorg en onderzoekt al jaren de kracht van adhd. Eerder dit jaar verscheen zijn boek Verliefd op adhd. Hij plaatst wat Brusket, Douglas en Prakken beschrijven in een groter kader. “Voor een adhd’er is het makkelijk om alles wat er in een klas gebeurt in de gaten te houden, omdat alle prikkels ongefilterd binnenkomen.”

Gecontroleerd en rustig

Dat betekent dat multitasken vaak een tweede natuur is voor deze groep. “Terwijl iemand lesgeeft, kan diegene ook zien hoe leerlingen op elkaar reageren en opmerken dat bijvoorbeeld die ene leerling naar buiten staart. Ik merk dat zelf ook als ik lezingen geef, waardoor ik direct kan reageren en ervoor kan zorgen dat iedereen aangehaakt blijft.”
Wat de drie leerkrachten delen, is dat het onderwijs hen scherp houdt op een manier die buiten het werk niet vanzelf komt. Prakken beschrijft hoe ze als docent een andere versie van zichzelf wordt. “Voor de klas ben ik gecontroleerd en rustig, al houd ik wel van bewegen. Buiten het werk om ben ik drukker, ongeremder.” 

Het helpt als collega’s begrijpen waar iemand op kan vastlopen

Brusket ervaart iets vergelijkbaars: van nature is hij vrij ongeduldig, maar met kinderen heeft hij een engelengeduld. “Ik vind het zo belangrijk dat zij zich veilig voelen en gezien worden. Zelf was ik altijd dat rotventje, en daar ging ik zelf op een gegeven moment in geloven. Dat voelde heel naar, dat wil ik voor mijn leerlingen niet.” 
Schoolbesturen kunnen wat Frank van Strijen betreft veel beter gebruik maken van die neurodivergente breinen in het onderwijs en hun specifieke kwaliteiten. “Zet die mensen eens aan tafel met een probleem en vraag om vijf oplossingen. Je zal zien dat die er binnen no time zijn.” Daarbij helpt het als collega’s begrijpen waar iemand op kan vastlopen. Voor de klas staan is voor veel leerkrachten met adhd geweldig, maar alles daaromheen kan volgens Frank een struikelblok zijn. “Voor iemand met een neurotypisch brein is het versturen van vijf mailtjes een kleine taak, maar voor mensen met adhd soms een bijna onmogelijke opgave, als daar geen interesse ligt. Kijk dus of je elkaar kunt helpen, zodat leraren met een neurodivergent brein kunnen floreren.”