Een op de acht middelbare scholieren volgt volgens de onderzoekers een vorm van schaduwonderwijs.
Een op de acht middelbare scholieren volgt volgens de onderzoekers een vorm van schaduwonderwijs.

Beeld: Pixabay

Schaduwonderwijs rukt op naar het hbo

Commerciële studiecoaches ondersteunen studenten steeds intensiever, soms hele dagen lang. “Voor minima is het inkopen van dit soort begeleiding wel een probleem.”

‘Studiecoaching van groep 4 tot en met master’, prijkt er op de gevel van de Utrechtse vestiging van Maltha. Scholieren kunnen er hun hele onderwijsloopbaan terecht voor bijles, huiswerkbegeleiding of hulp bij leerproblemen. En studenten kunnen er voor 55 euro per uur een persoonlijke studiecoach of scriptiehulp inroepen. “Dat aanbod hebben we al 36 jaar”, stelt eigenaar Willem Maltha. “Leerlingen in het voortgezet onderwijs leren niet plannen en niet hoe je informatie moet schiften. Daardoor raken ze in het hoger onderwijs de weg helemaal kwijt. Dat is niet nieuw, dat is een probleem van alle tijden.”

Een op de acht middelbare scholieren volgt volgens de onderzoekers een vorm van schaduwonderwijs.

Maltha was een van de eerste studiebegeleidingsinstituten in Nederland, stelt de oprichter. “Het concept studiecoaching heb ik in de VS leren kennen. Het woord bestond nog niet eens in Nederland toen ik ermee begon”, stelt de pionier. Inmiddels is studiebegeleiding booming business. Er zijn 630 bedrijven die bijles, huiswerkbegeleiding en examentraining geven, blijkt uit onderzoek dat Oberon en SEO economisch onderzoek vorig jaar in opdracht van het ministerie van Onderwijs hebben uitgevoerd. Ze halen hun omzet vooral in het voorgezet onderwijs. Een op de acht middelbare scholieren volgt volgens de onderzoekers een vorm van schaduwonderwijs. Hun veelal hoogopgeleide ouders geven daar naar schatting 185 tot 286 miljoen euro per jaar aan uit. Huiswerkbegeleiding kost hen gemiddeld 1000 euro per jaar, bijles 350 euro en examentraining 275 euro.

Dat er geld valt te verdienen aan studiebegeleiding blijkt ook uit de belangstelling van investeerders. Studiekring, een van de grootste spelers in de branche, is sinds 2011 in handen van een Belgische investeringsmaatschappij. Het bedrijf biedt op meer dan honderd locaties huiswerkbegeleiding en studiecoaching aan. De helft van die vestigingen is gehuisvest op een school. Maar de groei is eruit. “In het voortgezet onderwijs zijn de kaarten wel geschud”, stelt Greke Heida die bij Studiekring de relaties met scholen onderhoudt. “Scholen die huiswerkbegeleiding willen aanbieden, hebben inmiddels een partner.”

Groeimarkt

Het hoger onderwijs lijkt de nieuwe groeimarkt. In oktober werd bekend dat een Nederlandse investeringsmaatschappij een miljoen euro steekt in het jonge Amsterdamse bureau Pallas Athena, dat in het hele land, en binnenkort ook in Duitsland, bijles en examentrainingen voor universitair studenten aanbiedt. Het bureau werkt met ouderejaars die groepjes van maximaal tien studenten bijspijkeren in traditionele struikelvakken als statistiek en accounting. Het bedrijf concurreert dus vooral met docenten die bijlessen aanbieden via Marktplaats.

Ook het studiebegeleidingsaanbod groeit snel. Utrechtse studenten kunnen tegenwoordig niet alleen terecht bij Maltha, maar ook bij aanbieders als Scriptiemaster, Afstudeerbegeleider, Studiemeesters, Jouw Scriptiecoach, TopScriptie of de Bijles Academie. Meestal zijn het intermediairs die studenten in contact brengen met bijklussende docenten die thuis zijn in een specifiek vakgebied en voor 50 tot 85 euro per uur individuele begeleiding bieden. Maar ook instituten die hun basis in het voortgezet onderwijs hebben, richten zich op de hogeronderwijsmarkt.

“De laatste twee jaar kloppen er steeds vaker studenten bij ons aan die problemen hebben met studieplanning of vastlopen bij het schrijven van hun scriptie”, vertelt Puck Loermans van Instituut HIP, dat vijftien vestigingen heeft in de provincie Utrecht en het Gooi. “Op die vraag gaan we zeker in.”

Doordat studiecoaching in het voortgezet onderwijs tamelijk normaal is geworden, is de drempel voor studenten lager geworden, denkt Loermans. “Je hoeft je er niet meer voor te schamen als het even niet lukt met je studie of scriptie.”

Er zijn gewoon studenten die meer structuur en betrokkenheid nodig hebben

Voor 45 euro per uur levert Instituut HIP een docent die de studenten coacht op vakoverstijgende vaardigheden als plannen, tentamenvoorbereiding of het structureren en schrijven van een scriptie. De Utrechtse vestiging waar Loermans de leiding heeft, begeleidt op dit moment dertig middelbare scholieren en zeven studenten: zes hbo’ers en een mbo’er. Sommige studenten hebben aan tien coachingsbijeenkomsten genoeg. “Die hebben alleen een duwtje in de rug nodig”, vertelt Loermans. “Maar we hebben ook een studente die we nu al een heel jaar begeleiden.

Zelfstandig

Joris Jansen is parttime docent bij Fontys Hogeschool en begon vier jaar geleden met Jansen & Co Scriptiebegeleiding. Hij werkt met vijf vaste begeleiders die, net als hijzelf, ervaring hebben als docent in het hoger onderwijs. Samen hebben ze inmiddels 350 studenten geholpen met hun afstudeeronderzoek, waarvan driekwart afkomstig is uit het hbo. Hbo-studenten worden tijdens hun studie niet altijd goed voorbereid op onderzoek doen en het schrijven van een scriptie, vindt hij. “Er wordt heel veel in groepjes gewerkt. Dat is niet voor niks, want daardoor leren studenten samenwerken. Maar aan het eind van de studie moeten ze ineens zelfstandig een scriptie schrijven. Niet elke student is in de wieg gelegd om maanden in z’n eentje aan een onderzoek te werken.”

Sinds kort heeft Jansen & Co studiewerkplekken waar studenten een hele dag aan hun scriptie werken terwijl Jansen of een van zijn collega’s in de buurt is om vragen te beantwoorden. “We beginnen de dag gezamenlijk met een soort werkbespreking en evalueren de voortgang aan het eind van de dag.”

Focus op Afstuderen, het bedrijf van Fieke Mangelaars en Theo Mos, heeft al sinds de start in 2017 een kantoorruimte met studiewerkplekken waar studenten onder begeleiding aan hun scriptie werken. “Wij bieden een gestructureerde, ordelijke studieomgeving waar ze zich kunnen concentreren op het werken aan een afstudeerscriptie”, legt Mangelaars uit. “Studenten kunnen hier meters maken”, vult Theo Mos aan. “Ik kan ze in een 1-op-1 gesprek een hoop vertellen over een onderzoeksopzet of de structuur van een scriptie, maar daarna moeten ze het wel zelf doen. Dat kan hier, terwijl wij beschikbaar zijn voor vragen.”

Net als Jansen & Co begeleidt Focus op Afstuderen veel hbo’ers. “Hbo-studenten leren niet hoe ze een scriptie moeten maken. Ze weten bijvoorbeeld niet hoe ze met APA-bronvermelding moeten werken”, weet Mos. “Hoe je dat moet doen is op internet te vinden, er zijn handleidingen en tutorials genoeg. Veel studenten zoeken dat zelf uit, maar anderen willen graag persoonlijke uitleg.”

Afbranden

Hbo-studenten lopen vast doordat ze tegenstrijdige feedback krijgen. “Ze krijgen aanwijzingen van hun begeleider, volgen die netjes op en dan keurt de examinator de scriptie toch af”, aldus Joris Jansen. En de afstudeerkringen waar steeds meer hogescholen mee werken, brengen studenten vaak alleen maar van de wijs, vindt Theo Mos. “Het is een soort groepsbegeleiding, waarbij studenten elkaar feedback gegeven op hun onderzoeksvraag en de opzet van de scriptie. Maar met feedback van een medestudent die zelf worstelt met zijn scriptie, schiet je natuurlijk niks op.”

Hbo-studenten leren niet hoe ze een scriptie moeten maken

“De feedback van docenten zou wat opbouwender mogen zijn”, vindt Fieke Mangelaars. “Ik ben het inhoudelijk vaak wel met de opmerkingen eens, maar begeleiders branden een scriptie soms helemaal af.”

Daarmee willen ze niet zeggen dat hogescholen massaal steken laten vallen. Hoewel de veertien tot zestien uur per student die hbo-docenten krijgen voor scriptiebegeleiding wel krap is, vindt Mos. Maar als hogescholen dubbel zoveel uren in de begeleiding zouden stoppen, is het probleem niet opgelost, stelt Jansen. “De oorzaak is dat hogescholen geen maatwerk bieden.”
“Er zijn gewoon studenten die meer structuur en betrokkenheid nodig hebben dan een hogeschool kan bieden”, vindt ook Mangelaars en Mos vult aan: “Er is niet voldoende capaciteit bij een hogeschool om individuele problemen op te lossen en soms ook niet voldoende expertise.”

Eenheidsworst

Een studiewerkplek kost bij Focus op Afstuderen 60 euro per dag, net zoveel als een uur studiecoaching. Studenten hebben soms aan een paar gesprekken genoeg, maar voor studenten die langere tijd een studiewerkplek nodig hebben lopen de kosten op naar 1000 of 2000 euro. “Het is goedkoper dan een rijbewijs halen”, stelt Theo Mos. “En minder dan een extra jaar collegegeld”, vult Mangelaars aan. “Maar voor minima is het inkopen van dit soort begeleiding natuurlijk wel een probleem en dat is pijnlijk.”

Wij duiken in het gat in de markt dat hogescholen laten vallen

“Het zijn niet altijd kinderen met ouders die twee of drie keer modaal verdienen die bij ons aankloppen”, stelt Willem Maltha. “Er zijn ook ouders die helemaal niet zoveel geld hebben maar het belangrijk vinden dat hun kind een diploma haalt. Het is dus een kwestie van prioriteiten.” Maar het zijn wel meestal studenten met hoogopgeleide ouders, geeft hij toe. Dat zorgt ervoor dat de tweedeling in de samenleving toeneemt. Maar dat ligt niet aan het schaduwonderwijs, vindt hij. “Het hoger onderwijs is een massaproduct geworden waarin iedereen een standaardbehandeling krijgt. Studenten worden behandeld als eenheidsworst. Degenen die niet mee kunnen komen in die rat race, en die het kunnen betalen, komen bij ons. Het schaduwonderwijs is dus niet het probleem, wij proberen juist een oplossing te bieden voor de afvallers die het hbo zelf produceert.”

“Wij duiken in het gat in de markt dat ontstaat doordat hogescholen niet de begeleiding bieden die nodig is”, stelt Puck Loermans van Instituut HIP. “Als er meer vraag is, komen er meer bedrijven die beantwoorden aan die vraag. Zo simpel is het.” Die vraag zal de komende jaren alleen maar toenemen, voorspelt ze. “Het is zo belangrijk geworden om een diploma te hebben. Zonder bachelor ben je niks.”

Meer nieuws