Eerste begroting kabinet-Jetten: plussen, minnen en vooral veel vraagtekens
De minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD draait volgend jaar een deel van de onderwijsbezuinigingen van het vorige kabinet terug. Tegelijkertijd hangen er nog altijd stevige bezuinigingen op sociale zekerheid boven de markt.
Kamerleden Ilana Rooderkerk (D66), Laurens Dassen (Volt) en Marjolein Moorman (PRO) dragen de mutsen gemaakt door po-leraren. De AOb vraagt aandacht voor onder meer de positie van starters, het lerarentekort en de hoge werkdruk. Beeld: Fred van Diem
Het kabinet-Jetten maakt in 2027 zo’n 668 miljoen ‘extra’ vrij voor onderwijs. Dat is beduidend minder dan de 1 miljard die het coalitieakkoord voor volgend jaar beloofde, zo bleek afgelopen voorjaar al. Het ministerie moest namelijk een tegenvaller van 310 miljoen opvangen nadat de rechter oordeelde dat schoolbesturen in het primair onderwijs in het verleden te weinig bekostiging hadden ontvangen. Die nabetaling gaat bijna helemaal ten koste van het budget voor professionalisering van schoolteams volgend jaar.
Geld voor professionalisering belandt in de lumpsum en het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat dat een speeltje van bestuurders wordt
“Het is belangrijk dat leraren en ondersteuners betrokken worden bij de besteding daarvan”, zegt AOb-dagelijks bestuurder Kim van Strien. “Geld voor professionalisering belandt in de lumpsum en het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat dat een speeltje van bestuurders wordt.”
Vanaf 2027 worden eerdere bezuinigingen teruggedraaid op voorzieningen om kansengelijkheid te bevorderen, zoals het programma School en Omgeving, de subsidie voor brede brugklassen en het gemeentelijk achterstandenbudget. Toch wijst Van Strien op de impact die de besparingen al hebben gehad: “Reorganisaties en baanverlies blijven helaas realiteit in het hoger onderwijs.”
Geld voor zij-instroom
Tegelijkertijd maakt de coalitie andere keuzes in de uitgaven. Voor verschillende initiatieven op het gebied van onderzoek en wetenschap is volgend jaar ruim 200 miljoen beschikbaar. Ook trekt het kabinet vanaf volgend jaar 79 miljoen (oplopend naar 88 miljoen per jaar) extra uit om zij-instroom in het onderwijs aantrekkelijker te maken. Dat gebeurt naar aanleiding van het AOb-actieplan ‘Tijd voor de zij-instromer’, dat in de Tweede Kamer op veel sympathie kon rekenen. Het beschikbare budget voor zij-instroom neemt daarmee toe naar 155 miljoen.
“Op deze manier pakken we het lerarentekort aan en komen er sneller bevoegde leraren voor de klas”, aldus Van Strien. De inzet van zij-instromers zorgt voor minder uitval en er hoeven minder externe, veelal dure, leraren te worden ingehuurd. “Deze investering verdient zich terug.” Dat is goed nieuws voor de scholen, de leerlingen én de kwaliteit van het onderwijs. “Want goed onderwijs begint met een bevoegde leraar voor de klas.”
Prinsjesdagmutsen vestigen aandacht op hoge werkdruk en lerarentekort
Prinsjesdagkroon gemaakt door kleuterleerkracht Esther de Koning. Ze vraagt met deze kroon aandacht voor de positie van starters in het onderwijs. Beeld: Fred van Diem
Speciaal voor Prinsjesdag vroeg de AOb vier leerkrachten uit het basisonderwijs een Prinsjesdagmuts te maken. De bond wil daarmee -juist op deze dag- aandacht vragen voor belangrijke thema’s in het onderwijs, zoals de positie van starters, de hoge werkdruk, het lerarentekort en de stem van de leraar.
Leraren Linda Baan-Rutjens, Esther de Koning, Jacomine Wasser en Demi Kieft toveren op werkdagen voor hun leerlingen zo de allermooiste verjaardagskronen tevoorschijn met daarin speciale verzoeken verwerkt, zoals regenbogen, eenhoorns of Super Mario.
Dit keer gingen ze aan de slag voor de bond. Zo maakte De Koning een kroon met veel goud waarin de startende collega’s centraal staan (zie foto). Zij hebben behoefte aan begeleiding, tijd en ruimte om zich te ontwikkelen. Ze staan nog onderaan de ladder, zoals De Koning zegt en ‘willen omhoogklimmen’. Vandaar de ladder die ze maakte op de kroon.
Baan-Rutjens maakte een kroon waarin de werkdruk en het lerarentekort werd geagendeerd. Op de kroon zaten allemaal kleine boekjes met covers van bekende klassiekers. Niet Rupsje Nooitgenoeg, maar ‘Administratie Nooitgenoeg’. En Pluk en de werkdruk. Onder meer D66-Kamerlid Ilana Rooderkerk zette haar kroon op. Leerkracht Demi Kieft niette aan haar kroon in rood, wit en blauw een heel lange to-do lijst waarin haar taken als docent naar voren komen. Ook printte ze een vacature uit: gezocht leerkracht kleutergroep. Kamerlid Marjolein Moorman (PRO) droeg de muts van Kieft.
Jacomine Wasser maakte een kroon met het thema ‘Onderwijs anno 2026’. Daarop is premier Rob Jetten te zien met een boek waarop AOW staat en ballonnen met kansengelijkheid, basisvaardigheden, digitale geletterdheid en passend onderwijs. ‘Achter alle glitter en vormgeving zit een harde realiteit’, schrijft Wasser op haar Instagram-account. ‘We vragen aandacht voor het lerarentekort en de werkdruk in het onderwijs.’ (KH)
Een deel van de Prinsjesdag-plannen was voor de zomer in grote lijnen bekend, of belandde afgelopen weken nog op straat. Dat geldt ook voor de ingrijpende bezuinigingen op de sociale zekerheid, die het kabinet nu wil verzachten. Zo wordt de besparing op het maximum dagloon behoorlijk teruggeschroefd. Maar voor andere ingrepen geldt dat ze slechts worden uitgesteld en boven de markt blijven hangen. De halvering van de WW van twee jaar naar één jaar schuift in de begrotingsplannen een jaartje op naar 2029.
Het is onbestaanbaar dat het vangnet voor het onderwijspersoneel wordt weggetrokken, reageert Van Strien. “Voor leraren en ondersteuners die ziek worden, thuiszitten met long-covid of met een burn-out, is het van groot belang dat zij inkomenszekerheid behouden.” Het omstreden plan om de AOW-leeftijd vanaf 2033 versneld te laten stijgen, is door het kabinet weliswaar ingetrokken, maar voor een bedrag van 1,8 miljard is nog geen dekking gevonden. Over de vraag waar die rekening terecht moet komen, wil het kabinet in gesprek met sociale partners.
Voor leraren en ondersteuners die ziek worden, thuiszitten met long-covid of met een burn-out, is het van groot belang dat zij inkomenszekerheid behouden
Voor veel plannen die D66, CDA en VVD vandaag op Prinsjesdag presenteren, geldt een dikgedrukte disclaimer. Het kabinet zou afgelopen zomer op zoek gaan naar politieke steun voor de rijksbegroting, maar de coalitie bleek zelf intern verdeeld. De komende tijd moet het minderheidskabinet opnieuw in gesprek met oppositiepartijen om een meerderheid te vinden in de Tweede en Eerste Kamer.
Opvallend is nog dat het kabinet ook weer met nieuwe besparingen komt op de overheid zelf, bovenop eerdere bezuinigingen. Die raken ook het ministerie van OCW. Voor 2027 staat op de OCW-begroting een kleine 29 miljoen aan efficiency- en subsidietaakstellingen ingeboekt. Die lopen uiteindelijk op naar zo’n 175 miljoen euro structureel.
In de Troonrede kwam onderwijs er bekaaid vanaf. AOb-bestuurder Van Strien: “Ik vind het teleurstellend dat onderwijs nauwelijks in de Troonrede werd genoemd terwijl het een belangrijk fundament is voor onze democratie en veel nieuwe ontwikkelingen in de samenleving beginnen bij het onderwijs.”
