Taal is voor leerkracht Evert Zoutewelle lezen, luisteren, spreken en schrijven. In de interactie met de kinderen en de woorden die Zoutewelle toevoegt, zit zijn geheim. Beeld Angeliek de Jonge
“Kijk de klas maar aan en gebruik je toneelstem.” Evert Zoutewelle moedigt Miloe aan haar aftelversje voor te lezen. Het is gruwelijk, met minstens twintig doden, maar de klas steekt er een dikke duim voor op. Zwarte honden, gekke maskers, een voor een komen leerlingen hún versje voorlezen. Ze vormen mooie voorbeelden van hoe Zoutewelle rekenen en taal integreert. Want hoe mooi het vers ook, de aftelsom moet wel kloppen.
Zoutewelle geeft les op de Vrijeschool Rotterdam-West. Voor de zomervakantie aan deze klas 1 (zo heet groep 3 in op de vrije school), daarna dezelfde kinderen in klas 2. Zijn aanpak van de rekenles is talig bij uitstek. Hij leest eerst zijn eigen aftelversje voor, daarna zegt de klas het op: “12 Kleine gnomen waren bij elkaar, 3 liepen weg, toen waren er nog maar 9. 9 Kleine gnomen zaten op een rij, 4 liepen weg, toen waren er nog maar 5”, enzovoort. “Ik haal nu het woord gnoom weg en je mag er alles voor invullen.” Vingers gaan massaal de lucht in. Je blijkt ook te kunnen aftellen met duiven, poesjes, eenhoorns. “En wat als ik het woord klein weghaal? Je mag zelf bedenken wat het wordt: een kleur, groot of klein?” De leerlingen overleggen met hun maatjes, waarna Zoutewelle bliksembeurten geeft. “12 Gele kuikentjes, Lisa? Lekker donzig!” “Zwarte honden, James, wat mysterieus...” “Bronzen duiven, wow!”
Idee: Spelenderwijs werken aan taalontwikkeling
Spelenderwijs werkt Zoutewelle in deze periode-les ‘oriënteren op getallen tot en met 100’ ook aan taalontwikkeling. Het jaar is op de vrije school opgedeeld in periodes van circa vier weken die in het teken van één onderwerp staan. Alle zintuigen en zoveel mogelijk vakken worden er bij betrokken, vandaag middels een aftelversje.
Pilaren van taal
Zoutewelle is een taalliefhebber. En dat stond niet in de sterren. Hij stapte over van de havo naar het vmbo en belandde op de opleiding onderwijsassistent. “Maar wel met de gedachte: ik wil dóór, voor de klas”, zegt hij lachend. Na het halen van zijn lesbevoegdheid deed hij een master jeugdliteratuur en werd leraar op een tweetalige basisschool. “Er zaten vooral kinderen van expats en kenniswerkers: verschillende talen in de klas, maar bijna geen Nederlands. Toen ben ik wekelijks een dag vrijgesteld om als primor te onderzoeken hoe ik de taalontwikkeling van kinderen kon bevorderen. Daar kwamen drie ‘pilaren’ uit: een rijk taalaanbod in boeken en teksten natuurlijk, maar ook veel mondelinge interactie waarin kinderen zoveel mogelijk taal meekrijgen én diverse soorten feedback: dus zinnen herhalen, fouten verbeteren, creatieve werkvormen.”
Deze aanpak werkt ook voor de kinderen op deze vrije school, merkt Zoutewelle. “Kijk naar Paul, die loopt op veel schoolgebieden een beetje achter, maar bij deze les over rekenversjes gaat hij helemaal aan en doet hij enthousiast mee.” In de interactie met de kinderen en de woorden die Zoutewelle toevoegt, zit zijn geheim. Leerlingen krijgen input uit het overleg met hun maatjes en met hem (de bliksembeurt) en hij voegt steeds passende nieuwe taal toe aan die interactie (donzige kuikens, mysterieuze honden).
Taal is voor Zoutewelle lezen, luisteren, spreken en schrijven. Oh ja, en handschrift… Na de bliksembeurten deelt hij blaadjes uit, met voorgedrukte lijntjes, waarop leerlingen hun eigen aftelvers kunnen schrijven. Het levert vragen op, een voor een komen leerlingen naar hem toe: “Meester, hoe schrijf je klein, met een lange of een korte ei?” “Hoe schrijf je puppy?” Ook met de cijfers mogen ze spelen, zolang de som uiteindelijk maar klopt. Leidraad voor het rekenen is het zogenoemde honderdveld op het schoolbord, een raster met alle cijfers van 1 tot en met 100. De kinderen die rekenen moeilijk vinden, mogen de bovenste helft gebruiken, de rest het hele raster.
“29 Olifanten waren bij elkaar, en …” Ilma aarzelt. “Weet je niet meer hoe je versje verder gaat, kan je het niet meer lezen?” Zoutewelle blijft positief: “Da’s niet erg, nu heb je geleerd dat je voortaan netter moet schrijven.” Een dikke duim van de klas. Leerlingen mogen morgen en vrijdag hun versje afmaken. Voldoende tijd is ook zo’n pilaar van taalonderwijs, vindt Zoutewelle. En ruimte om onderwijs zelf vorm te geven. “Het vertrouwen van mijn directie dat ik resultaten haal met mijn kinderen, ook als ik de methode even loslaat, of als de interactie de klas misschien wat rumoeriger maakt dan normaal. Dat maakt zoveel verschil.” Zoutewelle wendt zich weer tot de klas: vier leerlingen willen dolgraag hun vers voorlezen.
Meer weten? Mail Evert Zoutewelle via ezo@svzh.nl en ontvang een uittreksel van zijn onderzoeksverslag vol tips voor taalrijk onderwijs