Leesprestaties Nederlandse vijftienjarigen dalen opnieuw
De leesprestaties van Nederlandse vijftienjarigen zijn de afgelopen drie jaar niet verbeterd, ze daalden verder in 2025 vergeleken met 2022. Dat laat internationaal onderzoek zien. Ook bij de exacte vakken, natuurwetenschappen en wiskunde, verbeterden de scores niet.
De leesvaardigheidsscore van de Nederlandse leerlingen is significant lager dan het EU-gemiddelde Beeld Pixabay
AOb-voorzitter Coba van der Veer: “Voor goed onderwijs heb je bevoegde leraren nodig. De dalende trend kan alleen worden gekeerd als er wordt geïnvesteerd in leraren zodat zij weer toekomen aan lesgeven.”
Voor goed onderwijs heb je bevoegde leraren nodig
Vandaag publiceerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, afgekort Oeso, een samenwerkingsverband van rijke landen, haar zogenoemde Pisa-rapport met data van 760 duizend scholieren uit 91 landen. De onderzoekers nemen om de drie jaar de prestaties onder de loep van vijftienjarigen voor natuurwetenschappen, wiskunde en lezen.
Samen maken we het onderwijs beter, help mee! Sluit je aan bij de AOb
Leesvaardigheid onderuit
In de uitkomsten springt voor Nederland het onderdeel leesvaardigheid eruit. De vijftienjarigen behaalden daar een score van 441 punten in 2025, 18 punten minder dan in 2022. Daarmee zit Nederland bovendien flink onder het internationale gemiddelde van 461 punten in 2025. De leesvaardigheidsscore van de Nederlandse leerlingen is ook significant lager dan het EU-gemiddelde.
Bij natuurwetenschappen is een stagnering te zien. Nederland behaalt bij dit vak 485 punten, een afname van 3 punten vergeleken met 2022. Met die score zitten de scholieren nog wel boven het Oeso-gemiddelde van 482. Bij wiskunde noteren de Pisa-onderzoekers 9 punten minder dan in 2022 en komt Nederland uit op 483 punten. Die score ligt nog wel boven het internationale gemiddelde en de daling is 'niet significant’. In de versie met alleen de Nederlandse resultaten schrijven de onderzoekers dat Nederlandse scholieren in internationaal perspectief goed scoren op wiskunde.
Taal en lezen horen thuis in de hele school. Daarvoor zijn goed opgeleide, bevoegde leraren onmisbaar. Zij weten hoe je leerlingen aan het lezen krijgt, hun woordenschat vergroot en teksten leert doorgronden
Het rapport geeft ook trendcijfers over tien jaar. In die tabel scoort Nederland ver onder het Oeso-gemiddelde op alle drie de onderzochte vakken. De score voor lezen is met 62 punten het sterkst gedaald. In de rest van de Oeso-landen is deze daling van de leesscore meer gematigd: 27 punten vanaf 2015. Toch staat Nederland niet alleen met Finland en IJsland en Noorwegen nog onder zich.
Zorgwekkend
‘Zorgwekkend’ noemen de onderzoekers de sterke daling van leesvaardigheid. Ze doelen daarmee op de Oeso-landen als geheel en niet alleen op Nederland. ‘Leesvaardigheid is de basis van alle vakken en essentieel voor het vinden, evalueren, interpreteren en reflecteren op informatie’, aldus de onderzoekers. AOb-voorzitter Van der Veer beaamt: “Goed kunnen lezen is veel meer dan een voldoende halen voor Nederlands. Het bepaalt of je een tekst begrijpt, informatie op waarde kunt schatten en zelfstandig kunt meedoen in onze samenleving.” In Europa behoren Estland en het Verenigd Koninkrijk tot de landen met het ‘best presterende onderwijssysteem’, gemeten over alle drie de domeinen.
Leesvaardigheid is de basis van alle vakken en essentieel voor het vinden, evalueren, interpreteren en reflecteren op informatie
Hardnekkig
De niveaudaling is volgens de onderzoekers al ingezet voor de coronapandemie, deze is hardnekkig en zit diep in het onderwijssysteem gebakken. Meer schermen en langere schermtijd helpen niet, evenmin als de maatschappij brede trend dat er minder op papier wordt gelezen en dat veel digitaal gaat, via chats of online nieuws. Van der Veer: “Taal leer je door het te doen. Alleen op schermen zitten, helpt daarbij niet. Taal en lezen horen thuis in de hele school. Daarvoor zijn goed opgeleide, bevoegde leraren onmisbaar. Zij weten hoe je leerlingen aan het lezen krijgt, hun woordenschat vergroot en teksten leert doorgronden.”
De onderzoekers zien dat jongeren in toetsen vaker haastige en snellere antwoorden geven. In de leestoetsen neemt de aandacht, het doorzettingsvermogen en het zelfvertrouwen bij het uitvoeren van moeilijkere vragen in de loop van tijd af. Voor een andere mogelijke verklaring van de tegenvallende resultaten verwijzen de onderzoekers naar het zogeheten Talis-rapport onder leraren en schooldirecteuren uit 2024. Leraren geven daarin aan meer tijd in de klas kwijt te zijn aan orde houden en signaleren dat de discipline in de onderbouw van het voortgezet onderwijs minder goed is.
Staatssecretaris zet taalonderwijs op één
Staatssecretaris Judith Tielen (VVD) nam afgelopen juni al een voorschot op de Pisa-uitkomsten. Ze liet de Kamer weten dat ze nu echt wil dat taal op de eerste plaats komt in de scholen. Het in 2022 gestarte Masterplan Basisvaardigheden heeft volgens haar nog ‘niet het gewenste effect’. Teveel leerlingen verlaten het onderwijs zonder de basis te beheersen om goed mee te doen in de maatschappij.
Daarom komt de VVD-politica dit najaar met een ‘Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden’ waarbij taal niet alleen in taallessen op school wordt aangepakt, maar in alle schoolvakken verweven moet worden. Er moet een samenhangende visie en een duidelijk doel zijn. De PO-raad, de werkgeverskoepel, reageerde verrast op de aankondiging van Tielen. ‘De brief roept vooral vragen op. Zo blijkt dat het Masterplan Basisvaardigheden blijft bestaan, maar het wordt niet duidelijk in welke vorm en of dit gevolgen heeft voor scholen. Het zorgt voor verwarring in de sector. Scholen hebben baat bij langjarig beleid.’
Uitkomsten in vogelvlucht PISA-2025
In het rapport 'PISA-2025 in vogelvlucht' staan alle Nederlandse uitkomsten:
- De leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen is tussen 2022 en 2025 verder achteruitgegaan. Ook in andere Europese landen daalden de gemiddelde scores in dit tijdsvak. De Nederlandse score voor lezen is opnieuw lager dan de gemiddelde leesvaardigheidsscore van leeftijdsgenoten uit de EU.
- 39% van de Nederlandse 15-jarigen scoort onder vaardigheidsniveau 2, schrijven de onderzoekers in het rapport. 'In de EU14-landen gaat het om gemiddeld 29% van de 15-jarigen. Deze leerlingen kunnen door zwakke taal-en leesvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij'
- In internationaal perspectief presteert Nederland goed in wiskunde: er is geen enkel EU-14 land dat hoger scoort dan Nederland
- Meisjes scoren net als eerdere PISA-onderzoeken hoger dan Nederlandse jongens op leesvaardigheid
- Sterke verschillen in PISA-scores tussen de opleidingstypen. Vwo'ers halen de hoogste scores in de onderzochte vakken, leerlingen in vmbo basis de laagste scores.