titel Geef de schoolvakantie vrij
chapeau Alle weken de school open 
nummer blad 20
datum blad 18-11-2006
auteur Overige 
rubriek Redactioneel

Alle scholen van het primair en voortgezet onderwijs 52 weken per jaar open. En leerlingen en docenten mogen zelf bepalen wanneer zij met vakantie gaan.
Dit plan heeft grote voordelen, betoogt Misha van Denderen, filosoof en marktanalist. Klassen krimpen en het beroep van leraar wordt aantrekkelijker.

In juli en augustus gingen zeven miljoen Nederlanders tegelijkertijd met vakantie. Met z’n allen stonden we in de file naar het strand en in de rij bij de Efteling. De reden voor deze massarecreatie is dat de leerlingen op onze scholen collectieve lesprogramma’s volgen.
Uit recent onderzoek van Interview-NSS blijkt dat 78 procent van de ouders meer gespreid op vakantie wil gaan. Dat wil zeggen minder in juli en augustus en meer in het voor- en naseizoen en in de winter. Een vakantie in het laagseizoen kost immers veel minder en de stranden, musea en pretparken zijn leger.
Ogenschijnlijk leveren collectieve lesprogrogramma’s een kostenvoordeel op. Het is efficiënter als de docent iets aan de hele klas uitlegt in plaats van aan de verschillende leerlingen apart. Bovendien zou voor individuele lesprogramma’s de school het hele jaar open moeten blijven. Daarvoor zijn meer docenten nodig en dat kost geld. Klinkt logisch, maar is niet waar.
Het vrijgeven van de schoolvakanties biedt een grote kans om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren en het werkplezier van docenten te vergroten. Gemiddeld zijn scholen nu 39 van de 52 weken open. Als scholen het hele jaar open zijn en leerlingen gespreid over het jaar op vakantie gaan, zit er gemiddeld een kwart minder leerlingen tegelijk in de klas. Leerkrachten hebben daardoor veel meer tijd per leerling. Tijd die ze kunnen gebruiken om invulling te geven aan meer individuele lesprogramma’s en voor een beter contact met individuele leerlingen. Bovendien vermindert een kleinere klas de werkdruk.
Maar er zijn meer voordelen voor leraren. Ook zij kunnen buiten het hoogseizoen met vakantie gaan. Als ze willen kunnen ze bovendien kiezen voor minder vakantiedagen en meer salaris. Een leraar die vijf vakantieweken inlevert, houdt er nog altijd zes over (plus twee weken voorbereiding schooljaar), terwijl zijn salaris er ruim 10 procent op vooruitgaat. Meer geld, minder werkdruk, beter contact met leerlingen. Daarmee kan het onderwijs als werkgever aardig voor de dag komen.
Leerlingen en leraren moeten hun vakanties natuurlijk wel tijdig aanmelden en leerlingen moeten hun vakantiedagen ook daadwerkelijk opnemen. Een andere voorwaarde is de betaalbaarheid.

De kosten:
- Voor het openhouden van de scholen is 24 procent extra personeel nodig. Kosten: 1,54 miljard euro.
- Schoolgebouwen worden intensiever gebruikt en ook dat kost geld: 140 miljoen euro.
- Nieuwe lesprogramma´s die uitgaan van meer individueel onderwijs moeten worden ontwikkeld. Daarnaast zullen scholen hun organisatie moeten aanpassen. Kosten: 500 miljoen euro, eenmalig.

De totale kosten komen uit op eenmalig 500 miljoen euro en jaarlijks 1,68 miljard euro. Enorme bedragen, maar er blijken voldoende baten tegenover te staan.

De baten:
- Als het beroep van leerkracht aantrekkelijker wordt, kan er 150 miljoen euro bezuinigd worden op de 250 miljoen die jaarlijks wordt uitgetrokken om de concurrentiepositie van het onderwijs op de arbeidsmarkt te verbeteren.
- Gezinnen en leerkrachten zijn voor hun vakanties niet meer afhankelijk van het dure hoogseizoen. Gezamenlijk kunnen ze op hun uitgaven voor vakanties 1,54 miljard euro besparen.
- Huishoudens met kinderen kunnen besparen op hun energiekosten door in de wintermaanden op vakantie te gaan. Als zij net zo vaak tussen oktober en mei op vakantie gaan als Nederlanders zonder kinderen, dan besparen ze daarmee in totaal 49 miljoen euro op hun energienota voor aardgas.
- De kosten voor files dalen. Het fenomeen vakantiefiles verdwijnt. Verder wordt het spitsverkeer gelijkmatiger over het jaar verdeeld. Een voorzichtige schatting van een afname van de filedruk met 5 procent levert een besparing van 55 miljoen euro op.

Extra schoolgeld
Een ander positief effect van vrije schoolvakanties is dat bedrijven in de zomervakantie niet meer geconfronteerd worden met de massale afwezigheid van personeel. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat het bruto binnenlands product in het derde kwartaal 5 tot 6 miljard euro lager is dan in het tweede kwartaal. De oorzaak lijkt het grote aantal afwezige werknemers te zijn. Door vrije schoolvakanties daalt het aantal vakantiegangers onder de beroepsbevolking in juli en augustus van 4,6 miljoen naar 3,1 miljoen. Een schatting van de omvang van dit effect is gewaagd, maar in potentie gaat het om miljarden euro's.
Tegenover de jaarlijkse kosten van vrije schoolvakanties van 1,68 miljard euro, staan in totaal besparingen van 1,79 miljard euro per jaar. Per saldo blijft jaarlijks 110 miljoen euro over om de eenmalige kosten te dekken die zijn begroot op 500 miljoen euro.
Een probleem is wel dat de kosten voor rekening komen van de overheid, terwijl de voordelen bij individuele burgers terechtkomen. Dat kan een politieke keuze zijn. Het vrijgeven van schoolvakanties maakt bijvoorbeeld het zorgen voor kinderen eenvoudiger en goedkoper, hetgeen een politiek breed gedeelde wens is.
Er zijn echter ook andere methoden van financiering mogelijk. Er kan extra schoolgeld gevraagd worden als een vakantie buiten het hoogseizoen wordt gepland. Dit middel leent zich ook goed voor het stimuleren van meer vakantiespreiding. Als blijkt dat slechts weinig leerlingen in een bepaalde maand op vakantie gaan en de klassen dus vol zitten, kan voor die maand een lager vakantietarief gelden.
Het vrijgeven van schoolvakanties kan een zeer efficiënte manier zijn om de kwaliteit van ons onderwijs te verbeteren. Per saldo voor nop een kwart minder leerlingen in de klas, dat lijkt op een cadeau van Sinterklaas. Wel zal er meer onderzoek nodig zijn om het bestaan van de goedheiligman te kunnen bevestigen.

© 2010
het Onderwijsblad .
Alle rechten voorbehouden
Het auteursrecht op de artikelen in dit archief berust bij Het Onderwijsblad, columnisten of freelance medewerkers. Het citeren van delen van artikelen is toegestaan, mits met bronvermelding. Volledigde overname, herpublicatie of opname in andere publicaties is slechts toegestaan na overleg met de hoofdredacteur (onderwijsblad@aob.nl). Indien het gaat om artikelen van freelance medewerkers zal hiervoor een bedrag in rekening worden gebracht.