titel
Het moet vooral leuk zijn
chapeau
Techniek staat opnieuw op de Haagse agenda. 
nummer blad
4
datum blad
23-02-2013
auteur
Overige
rubriek
Redactioneel
Het regeerakkoord schrijft een techniekpact 2020 voor en VVD en PvdA willen het vak op de basisschool en pabo verplichten. Intussen proberen scholen al jaren techniek te integreren in hun lessen. Dat gaat niet vanzelf. De alfageschoolde leerkracht heeft vaak weinig affiniteit met knijptangen of halfgeleiders. En het blijft schipperen met de beschikbare tijd.

Tekst Joëlle Poortvliet

Monique Beljaars is een wandelend geschiedenisboek van techniek in het primair onderwijs. Ze werkt sinds 1977 als vakleerkracht op basisscholen in Noord-Brabant. Wat eerst plaatsvond onder de noemer handvaardigheid werd eind jaren negentig ‘natuur & techniek’ en heet nu ‘wetenschap & techniek’ (W&T). In de basis doet Beljaars nog steeds hetzelfde: leerlingen helpen een stroomkring aan te leggen, bouwplaten te snijden of tandwielconstructies te bouwen. Wel zag ze zowel haar uren als de leerkrachtpopulatie veranderen. “Techniek moest het vak van de toekomst zijn. Toen ik begon, kon ik op één school 3,5 dag lesgeven. Nu is het een paar uur op de ene en een paar uur op de andere.” Haar collega’s zijn tegenwoordig bijna allemaal vrouw. Al is het geslacht volgens Beljaars minder van invloed op techniekonderwijs dan de angst voor het onbekende. “Leraren vermijden techniek vaak, de mannen ook, omdat ze zelf niet snappen hoe iets werkt. Ik zeg altijd: jullie hoeven het niet uit te voeren, de kinderen moeten het doen. Het gaat om het begeleiden van een proces.”

Noodklok
Aan het aanbod voor scholen ligt het niet. Sinds in de jaren negentig de noodklok werd geluid over gebrek aan technisch personeel zijn er verschillende masterplannen, subsidies en stimuleringsregelingen geweest. Ook zijn talloze platforms, techniekcentra en kenniskringen ontstaan, zowel landelijk als regionaal. Technische bedrijven zetten hun deuren open voor excursies en scholen kunnen deelnemen aan jaarlijks terugkerende techniekcompetities. Beljaars snoept haar lesmateriaal voor de twee scholen waar ze nog techniekonderwijs verzorgt redelijk eenvoudig bij elkaar. Aan het begin van het schooljaar laat ze leerlingen meedoen aan First Lego Leage, vlak voor de zomer is er het landelijke Techniektoernooi en tussendoor volgt ze met de bovenbouw een lespakket van de Uitvinders.
Halverwege januari krijgt Beljaar samen met negentien andere leraren uitleg over de Uitvinders in thuisbasis de Ontdekfabriek. De Eindhovense aanbieder kent regionaal veel belangstelling voor hun ‘avonturen’. Zo’n honderd scholen in Noord-Brabant nemen de lespakketten af. Voor een opfrismiddag techniek is een meer technische locatie dan de 800 m2 grote fabriekshal op het oude Philipsterrein in Eindhoven nauwelijks denkbaar. In de hal staan grote installaties en rekwisieten die oprichter Hugo Vrijdag en zijn collega’s ontwierpen om technische nieuwsgierigheid bij kinderen aan te wakkeren. Bijna alles kan bewegen en vaak zit er een computerapplicatie in geïntegreerd. Men mag overal op- en aanzitten. Dat is juist de bedoeling. In de ‘scraphoek’ kunnen kinderen oude apparaten uit elkaar halen en er met een beetje hulp bijvoorbeeld een robot van knutselen.
Vrijdag: “Vroeger kon je aan de buitenkant vaak nog zien hoe iets werkte. Neem de stoomtrein, daar zag je de assen bewegen en de stoom uit komen. Tegenwoordig doen ontwerpers hun uiterste best om niets te verklappen. De iPad, flatscreen-tv’s, het lijken wel magische doosjes.” Vrijdag snapt de druk op het onderwijs om techniek bij kinderen te introduceren. Hij wijst op een onderzoek van L. Roebroeck en H. Snijders uit 2003. “Zij zeggen dat een positieve ervaring vóór het tiende levensjaar de beslissing voor een studie of beroep bepaalt.”

Kapot
De fabriek stelt de bezoekende juffen – er zit geen mannelijke leerkracht bij – al bij binnenkomst op de proef. Met een ingenieus kapstoksysteem kunnen ze hun jas via een katrol omhoog takelen. “Ik ga er maar niet aanzitten”, zegt een van de dames, “straks maak ik het kapot.” Vrijdag kent de beperkingen van zijn doelgroep inmiddels. Kinderen enthousiast krijgen, is doorgaans het probleem niet; het gaat om de leraren. “Voor hen komt het erbij. Het moet vooral leuk zijn. En vrouwen hebben vaak minder met techniek.” Vrijdag probeert daarom zo min mogelijk gedoe te creëren. Het ‘avontuur’ neemt minimaal negen lesuren in beslag, maar of de leerkracht die uren uitbreid en verdeeld over het schooljaar, of in één projectweek stopt, dat maakt niet uit. Ook kunnen leerlingen sinds dit schooljaar kosteloos, zolang de sponsoring voor de benzine strekt, met de Uitvinders-bus op excursie naar de Ontdekfabriek.
Maar het belangrijkst is misschien wel dat de Uitvinders technische opdrachten inpakt in een verhaal. Voor juf Monique van Gils werkt dat. “Idealisten zeggen: alles is techniek. Papier, plakband, touw. Maar zelf ben ik meer van de woorden, dat vind ik makkelijker. Door het in een verhaal te gieten, moedig ik niet alleen de kinderen, maar ook mezelf aan.” Leerkracht Daisy Hoofs wijst op de taal- en wereldoriëntatie-aspecten in het lespakket. Ze kan er zo makkelijker tijd voor vrijmaken: “Je moet uit het stramien durven te stappen.” Monique Beljaars valt haar bij: “De meeste techniekopdrachten kennen een legenda, dan ben je eigenlijk met taal bezig. Leerkrachten zitten vaak planmatig vast, ze hangen aan hun structuur. Maar met een beetje creativiteit kun je techniek integreren.”

Verplichting
Toch zet het kabinet in op een apart vak. In december deden de regeringspartijen een voorstel voor verplichting van techniek op de basisschool en de pabo’s. De rek aan wat er met stimuleren bereikt kan worden, is er uit, denkt Saskia Risseeuw van Techniektalent.nu, een samenwerkingsverband van acht technische bedrijfssectoren. Deze organisatie levert sinds vijftien jaar (eerder onder de naam Bureau Top) techniekcoaches aan het basisonderwijs. Scholen kunnen deze techneuten gratis een periode inzetten om het techniekonderwijs op poten te krijgen. Vorig schooljaar bezochten honderd coaches zo’n duizend scholen. Risseeuw: “We merken dat er ontzettend goed op de technieklessen wordt gereageerd, door leerlingen, maar ook door leerkrachten. Er zijn enthousiastelingen die de lessen blijven geven, maar vaak als de coach weg is, ebt het toch weer weg.” Vanaf 2013 zet Techniektalent.nu meer in op het invoeren van techniek in het curriculum. Want de technische kerndoelen zijn voor basisscholen vrij simpel af te vinken, legt Risseeuw uit. “Ik zeg het een beetje gechargeerd, maar een bedrijfsbezoek of een projectdag voldoet al. Op die manier blijft het niet hangen bij de kinderen.”
Naast investeringen door het bedrijfsleven is tussen 2004 en 2010 bijna 90 miljoen euro in techniekonderwijs geïnvesteerd via het overheidsprogramma Verbreding Techniek Basisonderwijs (VTB). Ruim 2.500 van de dik 7.000 basisscholen hebben hiervan gebruik gemaakt. In het eindrapport staat dat meer dan een half miljoen basisschoolleerlingen ‘in aanraking zijn gekomen met W&T’. Komende maanden gaan onder andere de PO-raad en het Platform Bèta & Techniek onderzoek doen. Want hoeveel scholen hebben inmiddels een leerkracht aangesteld als techniekcoördinator? Hoeveel uren techniekonderwijs worden daadwerkelijk verzorgd? Men weet het niet precies. Volgens Risseeuw van Techniektalent heeft dat te maken met het ontbreken van een verplichting en goede randvoorwaarden. “Je stimuleert, maar weet niet precies wat daarvan beklijft.”

Prestatiebox
Voor uitvoerende partijen zoals de Ontdekfabriek is het ondanks de hype rond techniekonderwijs steeds lastiger om fondsen te krijgen. Dankzij Europese subsidie en een bijdrage van het platform ‘Brabant voor techniek!’ zit de Ontdekfabriek weer voor een jaar veilig. Maar scholen kunnen de lespakketten van de Uitvinders en de ontwikkeling ervan niet zelf betalen. De VTB-subsidiegelden zijn in 2012 overgeheveld naar de zogeheten prestatiebox. Dit betekent dat schoolbesturen nu grotendeels zelf beslissen aan welke verbetering ze hun prestatiegeld willen uitgeven. Techniek kan, maar moet niet. Hugo Vrijdag: “De huidige wind uit Den Haag is koren op onze molen, maar er is wel minder duidelijkheid over de inzet van middelen. Daarnaast bestaat het risico dat er te lang overlegd gaat worden. Terwijl wij denken: we doen dit al jaren, hebben het perfecte project en de perfecte locatie, ga dan niet opnieuw het wiel uitvinden.”
Ook het plan om pabo-studenten technisch te scholen en leerkrachten verplicht bij te spijkeren, heeft twee kanten, aldus Vrijdag: “Het is alsof we spruitjes moeten verkopen: iets wat leerkrachten niet leuk vinden en niet kunnen. Maar zo ervaren we het niet. We hebben juist een ontzettend leuk lespakket en trekken alles uit de kast om leerkrachten erbij te houden, binnen hun mogelijkheden.” De leerkrachten in de Ontdekfabriek zien een verplichting duidelijk niet zitten. Froukje Zwijnenburg: “We hebben burgerschap en cultuur er al bij gekregen, maar de uren waarin we het moeten doen zijn hetzelfde.” Kirsten Cuppen geeft les aan een combinatiegroep 7/8: “De druk op taal en rekenen is hoog, zeker in groep 8 met de Cito-eindtoets. Ik weet nu al niet waar ik de tijd vandaan moet halen.”

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl en zijn subdomeinen plaatsen cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren